Ból

Ból jest przykrym czuciowym i emocjonalnym doznaniem występującym pod wpływem bodź­ców uszkadzających tkanki lub zagrażających ich uszkodzeniem. Jest to zawsze doznanie su­biektywne, na którego odczuwanie mają wpływ również doświadczenia z przeszłości, stan emocjonalny, odporność psychiczna i aktualny nastrój.

Ból jest taki, jakim opisuje go chory, a nie taki jak innym wydaje się, że powinien być! Cha­rakteryzując ból możemy przedstawić jego pozytywna rolę w naszym życiu – zwraca nam uwagę na niepokojące procesy toczące się w naszym organizmie, stanowiąc swoisty sys­tem ostrzegawczy. Postrzegamy go, jako nie­przyjemne i niepotrzebne odczucie, często trudne do zniesienia.

Klasyfikacja bólu

Ból możemy ocenić pod względem czasu jego narastania jako: ostry: powstający w wyni­ku uszkodzenia ciała, np. zranienia oraz prze­wlekły: bóle chroniczne – narastające wolno, utrzymujące się długo (najczęściej występują w chorobach narządów ruchu, neuralgiach, nowotworach). Natężenie i charakter bólu uza­leżnione są od miejsca, w którym powstaje. W przeprowadzonym z chorym wywiadzie dążymy do określenia lokalizacji bólu, jego promieniowania, pory powstawania bólu i ob­jawów towarzyszących (gorączki, nudności, wymiotów). Stan psychiczny pacjenta często wskazuje na nasilenie dolegliwości. W posta­wieniu diagnozy bólu konieczna jest pełna współpraca chorego. Przedstawienie dróg, któ­rymi przebiegają bodźce bólowe jest koniecz­ne, by prześledzić drogę bólu.


Bodźce bólowe przekazywane są poprzez zakończenia ner­wowe, znajdujące się we wszystkich tkankach, nazywane nocyceptorami. Stanowią one re­ceptory bólu. Informacje przekazywane są po­przez włókna i szlaki nerwowe do centralnego układu nerwowego, tj. do mózgu i rdzenia kręgowego. Receptory bólu odbierające bodź­ce mechaniczne, chemiczne, temperatury po­łączone są za pomocą włókien nerwowych z rdzeniem kręgowym. Komórki nerwowe znaj­dujące się w rdzeniu kręgowym mogą odbierać sygnały z kilku receptorów bólu położonych w różnych miejscach. Tłumaczy się tym np. odczuwanie bólu jednego narządu np. wątro­by promieniującego do boku. Urazy i zapalenia tkanek prowadzą do uwolnienia z uszkodzo­nych komórek substancji pobudzających re­ceptory bólowe, jak histamina, prostaglandyny, serotonina, cytokiny. Powodują one wzrost ak­tywności zakończeń nerwowych i przemianę w nocyceptory o wysokiej wrażliwości. Przebieg tego procesu decyduje o charakterze odczuwa­nego bólu.

Na aktywność zakończeń nerwo­wych mogą też wpływać zmiany temperatury czy wahania ciśnienia. Według klasyfikacji neu­rofizjologicznej bóle można podzielić na: bóle receptorowe (nocyceptywne): ból somatyczny, ból trzewny; bóle niereceptorowe (neuropatyczne): ból podtrzymywany współczulnie.

Ból somatyczny

Jest to ból stały, zlokalizowa­ny, łatwy do opisania przez chorego – np. ból kostny charakteryzujący się samoistną lub wy­stępującą przy ucisku bolesnością, nasilającą się podczas ruchów, występujący także w nocy. U dzieci bóle wzrostowe występują w wieku od 3-12 lat. Zdarzają się szczególnie u tych dzieci, które w ciągu 2-3 miesięcy rosły po kilka centymetrów. Pojawiają się one głównie w czasie odpoczynku i snu dziecka. Przyczyną tych do­legliwości jest szybkie wydłużanie się kości, co powoduje wzrost napięcia okostnej (gdzie zlokalizowane są receptory bólu), rozciągnięcie mięśni i ścięgien. Zabiegi rozluźniające mięśnie i rozgrzewanie z reguły łagodzą dolegliwości, w razie wystąpienia obrzęków konieczna jest jednak wizyta u lekarza.

Ból trzewny

Cha­rakter tego bólu to najczęściej objawy ucisku, przeszywania z towarzyszącymi dolegliwościa­mi jak nudności, wymioty, pocenie się. Ból nie jest zlokalizowany, raczej głęboko odczu­wany, rozlany. Nocyceptory trzewne wykazu­ją odrębne cechy. Charakteryzują się niewielką ilością neuronów dośrodkowych (około 10% wszystkich neuronów dośrodkowych). Obserwowane jest zjawisko konwergencji – bólów udzielonych. Receptory te są powiązane z au­tonomicznym układem nerwowym. Cechy kliniczne takiego bólu to głównie to, że początkowo zlokalizowany jest w obsza­rze zaburzonego czucia skórnego, jest bar­dzo dokuczliwy, stały, tępy, z nakładającymi się napadami kłucia, szarpania. Jest on pod­trzymywany współczuł nie. Istotnym jest, czy rozpoznanie patofizjologiczne rodzaju bólu ma wpływ na wybór i skuteczność leczenia. Zazwyczaj współistnieje kilka mechanizmów bólu. Aby scharakteryzować ból należy wy­brać po 1 określeniu z każdej grupy (diagram charakter bólu na sąsiedniej stronie). Pozwoli to na ocenę odczuwanych przez chorego do­legliwości.

Zespół bólowy goleni

Występuje najczęściej u sportowców oraz u osób ze stwierdzonymi wada­mi wrodzonymi kończyn dolnych jak: stopy płaskie, końsko-szpotawe, kolana koślawe lub szpota­we, a także u osób otyłych, u których nadmierny ciężar ciała przekracza fizjologiczną wytrzymałość narządu ruchu. U ludzi w wieku podeszłym przyczyną bólów goleni są zazwyczaj utrudnienia w krążeniu krwi – zarówno tętniczej (choroba Buergera lub miażdżyca tętnic) jak również żylnej (za­palenia żył powierzchownych i głębokich). W sporcie wyczynowym najczęstszą przyczyną bólów goleni są zespoły przeciążeniowe, dotyczące tkanki kostnej, mięśni, więzadeł i torebki stawowej.

Ból w klatce piersiowej

Jednym z najczęstszych jest ból w klatce piersiowej – przebiega on różnorodnie, co najczęściej utrudnia określenie przyczyny bólu i stopnia zagrożenia życia z nim związanego. Konieczna jest szczegółowa i szeroka diagnostyka chorych zgłaszających tego typu dolegliwości. Wszystkie struk­tury klatki piersiowej z wyjątkiem miąższu płuc i opłucnej płucnej reagują na bodziec bólowy. Najistotniejszym zagrożeniem życia w przypadku bólu w klatce piersiowej jest ból w niedokrwie­niu mięśnia sercowego. Nie można mówić o jego typowych cechach, uczucie bólu za mostkiem, ucisku, rozpierania, promieniowania do barku, kończyn, żuchwy może sugerować zmiany nie­dokrwienne serca. Ból ten może wystąpić po wysiłku, ale również manifestować się jako bóle noc­ne. Diagnostyka tego bólu w przypadku niedokrwienia wymaga wykonania badania EKG, oceny wskaźników enzymatycznych zawału serca, stężenia kinazy keratynowej i jej frakcji swoistej dla mięśnia sercowego, czyli izoenzymu MB (CK-MB). Wzrasta ona w surowicy krwi, w 1-3 godzinie od zawału mięśnia sercowego osiągając najwyższe wartości między 12-24 godz. Jeśli przeprowa­dzone badania nie potwierdzą zmian niedokrwiennych wykonywana jest tzw. próba wysiłkowa. W czasie tej próby wykonywane są badania EKG oraz echokardiografia. Monitorowanie pracy serca metodą Holtera jest bardzo przydatną metodą dla określenia czy przyczyną bólów spo­czynkowych w klatce piersiowej jest niedokrwienie mięśnia sercowego. Objawy innych chorób manifestujące się bólem w klatce piersiowej to najczęściej: neuralgie międzyżebrowe, zatorowość płucna, wady serca, odma opłucnowa (powietrze gromadzi się w jamie opłucnowej np. z uszko­dzonego płuca), złamania żeber, mostka, w wyniku urazu, półpasiec – jest to pierwszy objaw tej choroby, a nerwoból może utrzymywać się bardzo długo. Przyczyną bólów klatki piersiowej mogą być też: zmiany zapalne części kostnej i chrzęstnej żeber oraz przerzuty nowotworowe do żeber.

Ból brzucha

Ból brzucha – najczęstszą jego przyczyną (ok. 60%) są choroby układu pokarmowego. Wśród innych najczęstszych przyczyn wymienia się choroby układu moczowego i narządu rodnego. Występuje cała grupa przyczyn bólów brzucha, która nie jest zupełnie związana z chorobami narządów jamy brzusznej. Wśród grupy pozabrzusznych przyczyn bólów brzucha wyodrębnia się: przyczyny metaboliczne: cukrzyca, mocznica, zaburzenia czynności tarczycy, choroba Addisona, porfiria; przyczyny hematologiczne: ostra białaczka, niedokrwistość sierpowata, toczeń trzewny; przyczyny sercowe: zawał mięśnia sercowego, zapalenie mięśnia sercowego; choro­by narządów i ściany klatki piersiowej: zapalenie płuc, zawał płuca, odma opłucnowa, zapalenie lub pęknięcie przełyku, półpasiec, złamania żeber, zatrucia: ołowiem, rtęcią, grzybami, bóle po odstawieniu alkoholu, leków (np. środków przeciwbólowych, narkotyków); przyczyny neurologiczne: np. spowodowane uciskiem na rdzeń kręgowy. Najważniejszym w diagnosty­ce bólów brzucha jest stwierdzenie czy występujące dolegliwości spowodowane są schorze­niem stanowiącym bezpośrednie zagrożenie życia. Wśród najczęstszych przyczyn tzw. ostrego brzucha należy wymienić: ostre zapalenie wyrostka robaczkowego, pęknięcie tętniaka aorty brzusznej, pęknięcie ciąży pozamacicznej, perforację wrzodu dwunastnicy lub żołądka, tępe i  przenikające obrażenia brzucha.

Rodzaje bólu

  • Ból somatyczny – zwykle ostry, stały, dobrze przez chorego zlokalizowany. Przyczyną bólu jest pobudzenie receptorów bólowych otrzew­nej. Nasila się on przy kaszlu, głębokim od­dychaniu, zmianie pozycji ciała.
  • Ból trzewny – zwykle tępy, przerywany, z lokalizacją trudną do określenia przez chorego. Towarzyszą mu, takie objawy jak: nudności, wymioty, wzmo­żona potliwość. Ból ten może ulec przemianie w ból somatyczny.
  • Ból odniesiony – odczucie bólu w rejonie odległym od procesu chorobo­wego. Umiejscowienie bólu zależy od tego, do którego segmentu rdzenia kręgowego dociera­ją włókna przewodzące bodźce bólowe.

Charakter bólu

ćmiący

przytępiony

tępy

ostry

pulsujący

tętniący

łupiący

walący

drapiący

szczypiący

gryzący

szarpiący

palący

wiercący

ściskający

piekący

drażniący

skręcający

parzący

świdrujący

rżnący

uciskający

ciągnący

elektryzujący

gniotący

rozpierający

przenikający

zatykający

rozrywający

promieniujący

dławiący

rozsadzający

przeszywający

miażdżący

rozdzierający

strzelający

muskający

nużący

niepokojący

głuchy

męczący

straszny

kłujący

przygnębiający

potworny

rwący

wyczerpujący

okrutny

łagodny znośny dokuczliwy dotkliwy nieznośny nie do wytrzymania

Ból nadbrzusza

Ból nadbrzusza jest najczęściej bólem trzew­ny m wiążącym się z zaburzeniami w prze­wodzie pokarmowym. Występuje najczęściej w zapaleniu wątroby, kamicy pęcherzyka żół­ciowego i dróg żółciowych, w zapaleniu prze­łyku, zapaleniu trzustki, chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy, niedrożności jelit, sta­nach zapalnych jelit. Występować również może w zawale mięśnia
sercowego i w tęt­niaku aorty brzusznej. Do podstawowych badań prowadzących do różnicowania przy­czyny bólu w nadbrzuszu
należą: rtg klatki piersiowej, rtg przeglądowe jamy brzusznej (stwierdzenie obecności kamieni nerkowych, w pęcherzyku żółciowym, obecność wolne­go powietrza w jamie otrzewnowej, stopień rozdęcia pętli jelitowych). Obecnie badaniem wykonywanym jako pierwsze, jest badanie ul­trasonograf i czne jamy brzusznej, wyparło ono tak niegdyś popularne badania jak np. cho­lecystografię. Szereg specjalistycznych badań endoskopowych jak gastrofiberoskopia, cholangiopankreatografia
wsteczna, przezskórna, badania za pomocą tomografii komputerowej, badania radiologiczne przewodu pokarmo­wego z użyciem kontrastu służą postawieniu właściwego rozpoznania.

Ból prawego podżebrza

Najczęstsze schorzenia powodujące ból w tej okolicy to: kolka wątrobowa, często na tle kami­cy pęcherzyka żółciowego, choroba wrzodowa, zapalenia dróg żółciowych, niedrożność, stany zapalne jelit, zapalenie odmiedniczkowe nerek, zapalenie nietypowo położonego wyrostka ro­baczkowego, także zapalenie prawostronne płuc.

Bóle podbrzusza

Najczęstszą przyczyną bólów brzucha w tej okolicy i w dole biodrowym to: zapalenie wyrostka robaczkowego, przepukliny pachwinowe i udowe, kamica nerkowa, za­palenie lub kamica pęcherza moczowego, niedrożność jelit, zapalenie uchyłków jelita grubego oraz choroby ginekologiczne: za­palenie przydatków, skręt lub pęknięcie tor­bieli jajnika, ciąża pozamaciczna. Choroby zlokalizowane w podbrzuszu u kobiet za­wsze wymagają badania ginekologicznego, dodatkowo wspartego badaniem USC, rów­nież przezpochwowym. U kobiet w wie­ku rozrodczym często bardzo przydatne jest wykonanie testu ciążowego. Na krót­ko przed lub w pierwszych dniach okresu mogą występować tzw. bóle menstruacyj­ne. Są to skurczowe, często ciągnące bóle w podbrzuszu, które promieniują w kierun­ku górnej części brzucha i pleców. Przyczyną ich są najczęściej zmiany hormonalne cyklu i   nie stanowią one zagrożenia dla zdrowia kobiety. Bóle podbrzusza u mężczyzn mogą być również spowodowane przez zapalenie gruczołu krokowego. Najczęstszą przyczyną rozlanych bólów brzu­cha są: infekcje jelitowe, niedrożność, rozlane zapalenie otrzewnej, zatrucia, choroby me­taboliczne (mocznica, cukrzyca). W każdym przypadku takiego bólu konieczna jest szero­ka diagnostyka.

Ból głowy

Ból głowy jest jedną z najczęstszych skarg zgła­szanych podczas badania lekarskiego. Przy­czyny tego bólu bywają zwykle błahe, jednak dolegliwości mogą być tak nasilone, że u nie­których ludzi prowadzą wręcz do myśli sa­mobójczych. Uważa się, że 70% wszystkich przypadków przedawkowania leków lub uzależnienia się od nich dotyczy pacjentów z bólem głowy. Wszystkie tkanki głowy, poza strukturami kostnymi i tkanką mózgu, są boga­to unerwione przez włókna bólowe. Najwięk­sze nasilenie bólów w tym obszarze pochodzi z tętnic, nerwów czaszkowych oraz opony twar­dej. Tradycyjnie bóle głowy dzieli się na: samo­istne, w których ból stanowi istotę choroby oraz objawowe, które mogą być wynikiem wielu schorzeń podstawowych. W zależności od ro­dzaju bóle głowy dzieli się na: ostre bóle głowy, bóle epizodyczne oraz bóle przewlekłe. Ostry ból głowy – przyczyną gwałtownego bólu gło­wy mogą być poważne choroby neurologiczne, jak: krwotok pod pajęczy nówkowy, udar krwo­toczny czy też przełom nadciśnieniowy. Przy­czyną ostrego narastającego w ciągu godzin lub dni bólu głowy mogą być też powikłania ura­zu głowy (narastający krwiak wewnątrzczaszkowy!), jaskra, zapalenie gałki ocznej, ostra choroba zakaźna, zapalenie tętnicy skroniowej, zaburzenia metaboliczne, ale również czynniki emocjonalne. W neuralgii nerwu trójdzielnego bóle pojawiają się nagle i są wyjątkowo intensywne. Trwają zaledwie kilka sekund do dwóch minut. Ograniczają się zawsze do jednej stro­ny twarzy w obrębie czoła. Bóle spowodowane neuralgią nerwu trójdzielnego mogą być wywołane przez zwyczajne codzienne czynności, jak: je­dzenie, mycie twarzy, zębów, dotknięcie okre­ślonego punktu. Rzeczywista przyczyna tego typu bólów głowy nie jest znana, często docho­dzi do nich na skutek stanów zapalnych, blizn lub narośli na tkankach, mogą towarzyszyć pół­paścowi.

Ból epizodyczny — pojawia się często bez uchwytnej przyczyny, może wiązać się ze zmianą pogody, z napięciami w obrębie karku, neuralgią lub występuje jako zjawisko towarzy­szące innym dolegliwościom.

Ból przewlekły — narastający stopniowo: może być spowodo­wany zapaleniem zatok (czołowych, przynoso­wych). Bólom głowy towarzyszą wówczas bóle wokół oczu i kości policzkowych. Należy rów­nież rozważyć przyczyny zębopochodne, to­warzyszące próchnicy lub zapaleniu miazgi zębowej. Taki charakter bólu może również być objawem guza mózgu, krwiaka śródczasz­kowego lub zapalenia opon mózgowych.

Ból z zaostrzeniami: występuje w zespole poura­zowym, w nadciśnieniu tętniczym, przewlekłej niewydolności krążenia mózgowego, przewle­kłych zatruciach, chorobach nerek, cukrzycy, w napięciowych bólach głowy, jako uboczne działanie leków.

Ból nawracający: w bólach okolicy skroniowej przyczyną może być zapale­nie tętnicy skroniowej, zmiany zwyrodnieniowe w stawie skroniowo — żuchwowym. W bólach okolicy potylicznej, jeśli ból ma charakter pul­sujący z towarzyszącymi nudnościami, wymio­tami, światłowstrętem należy przede wszystkim myśleć o migrenie. Przy jednostronnych bólach wokół oka z towarzyszącymi objawami, takimi jak: zaczerwienienie oczu, łzawienie, obrzęk powiek, wyciek z nosa rozpoznawana jest tzw. choroba Clustera. Ataki bólów głowy, czasami wywoływane przez alkohol, migające światło trwają od 15 min. do trzech godzin.

Migre­na — należy do najbardziej przykrych form bólu głowy. W fazie początkowej objawia się cha­rakterystycznym jednostronnym, pulsującym bólem, który może osiągać znaczne natężenie. Atak migrenowy może trwać nawet przez dwa, trzy dni, towarzyszą mu nudności, wymioty, nadwrażliwość na światło i hałas. Ataki dzie­lą się na trzy etapy. W pierwszym stadium do­chodzi do zaburzeń widzenia, zawrotów głowy, zaburzeń mowy — ta faza trwa około pół godzi­ny. Jest to tzw. migrena z aurą, czyli klasyczna, stanowiąca około 95% wszystkich przypadków tej choroby. Następnie pojawiają się pulsujące, wielogodzinne bóle głowy, czasami wymioty i bóle brzucha. W trzecim stadium ataku, któ­ry może przeciągnąć się na wiele dni, bóle stają się tępe, występują nudności. Czynniki bezpo­średnio wywołujące atak migrenowy to przede wszystkim stres, napięcie psychiczne, ale tak­że alkohol, papierosy, zmiany hormonalne (np. menstruacja), obciążenia fizyczne, ostre świa­tło, hałas. Przyczyną bólów jest niedotlenienie tkanki mózgowej spowodowane zwężeniem naczyń krwionośnych, istotny jest też wpływ różnych mediatorów chemicznych.

Leczenie bólów głowy — leczenie, prowadzone pod kon­trolą lekarza jest przyczynowe i objawowe. Le­czeniem przyczynowym zajmują się najczęściej specjaliści neurolodzy, w przypadku koniecz­ności zabiegów operacyjnych neurochirurdzy, chirurdzy szczękowi, okuliści. W leczeniu ob­jawowym stosuje się przede wszystkim: środki przeciwbólowe, niesterydowe leki przeciwza­palne, środki przeciwwymiotne, uspokajające, leki przeciw nadciśnieniu, fizykoterapię, lecze­nie balneologiczne.

Ból nowotworowy

Określenie ból nowotworowy odnosi się do bó­lów spowodowanych jakimkolwiek procesem nowotworowym, bólów powstałych jako konse­kwencja leczenia przeciwnowotworowego lub obydwu tych sytuacji jednocześnie. Ze względu na przyczynę, bóle występujące u chorych na nowotwory możemy zaliczyć do następujących grup: bóle spowodowane bezpośrednio proce­sem nowotworowym: narządowe, wywołane naciekaniem tkanek miękkich, kostne spowodo­wane przerzutami lub bezpośrednim nacieka­niem), nerwo-pochodne (wywołane przez ucisk lub neuropatyczne); bóle pośrednio związane z chorobą nowotworową: bóle jelitowe, kurcze mięśniowe, zaparcia, odleżyny, półpasiec; bóle związane z leczeniem nowotworu: bóle fantomowe (chory odczuwa ból amputowanego frag­mentu lub całej kończyny), bóle pooperacyjne, odczyny popromienne, neuropatie po chemio-i radioterapii, grzybice; bóle związane z choro­bami towarzyszącymi: migrenowe, gośćcowe. Ból, jako wczesny objaw nowotworu, występu­je u 40-50% chorych na nowotwory piersi, gru­czołu krokowego, okrężnicy, odbytnicy, jajnika i szyjki macicy, u 60-70% chorych na nowo­twory płuca i trzustki.

Do oceny poziomu bólu przydatna może być tzw. wzrokowa ska­la analogowa (ang. Visual Analog Scale — VAS), gdzie 0 oznacza brak bólu, a 10 ból najsil­niejszy, jaki można sobie wyobrazić. Ból jest taki, jakim opisuje go chory, a nie taki jak in­nym się wydaje, że powinien być. Z powo­du bólu nowotworowego cierpi 30-50% pacjentów w czasie aktywnego leczenia prze­ciwnowotworowego i 60-90% pacjentów w fazie terminalnej. Około 30% chorych na nowotwór określa ból jako rozdzierający. Skut­ki jakie wywołuje ból nowotworowy mogą być różnorakie: fizyczne: zaburzenia snu, nudności, wymioty, brak apetytu, zaparcia; psychologicz­ne: depresja, gniew, strach; socjalne: wyco­fanie się z kontaktów z bliskimi; duchowe: cierpienie. Każdy chory na nowotwór oczeku­je, że zwalczanie bólu to integralna część lecze­nia przeciwnowotworowego.

W leczeniu bólu nowotworowego przyjęta jest zasada, że leki silniejsze stosowane są, kiedy słabsze przesta­ją być skuteczne. Przeprowadza się to zgodnie z tzw. trójstopniową drabiną analgetyczną wg. WHO. W I stopniu — podawane są proste leki przeciwbólowe i wg potrzeb leki uzupełniające. Najczęściej stosowane preparaty to: paracetamol, pyralgina i niesterydowe leki przeciwza­palne. W II stopniu — tzn., gdy ból utrzymuje się lub narasta: podawane są tzw. słabe opioidy: fosforan kodeiny, tramadol, proste leki przeciwbólowe jak w I stopniu i leki uzupeł­niające, by zapobiec objawom ubocznym. W III stopniu — tzn., gdy ból utrzymuje się lub narasta mimo stosowania preparatów stopnia II, stosuje się leki uznane za silne opioidy: morfinę (lek z wyboru) i Fentanyl oraz proste leki prze­ciwbólowe jak w I i II stopniu. Podsumowując: w strategii leczenia bólu nowotworowego sto­suje się trzy reguły postępowania: stosowanie leków silniejszych, kiedy słabsze przestają być skuteczne, według drabiny; leki muszą być podawane regularnie, zgodnie ze swymi wła­ściwościami, według zegara; dodatkowe, ra­tujące dawki leków podaje się w przypadku dodatkowych bólów. Leczenie chorych w ter­minalnych stadiach choroby nowotworowej to rola opieki paliatywnej. W Polsce koncepcje rozwoju opieki paliatywnej są zróżnicowane. Według modelu poznańskiego pracę koordy­nuje Krajowa Rada Opieki Paliatywnej, a me­dycyna paliatywna ma być nową specjalizacją lekarską. Według modelu warszawskiego ko­ordynatorem jest Centrum Onkologii.

Odwiedzający wpisali takie problemy:

ból somatyczny.

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Ostatnia edycja przez

One Response to “Ból”

  1. matyldaa 22-09-2014 at 13:28 #

    Bardzo boli mnie brzuch :/ W sumie ten stan pojawił się od wczoraj, ale nic takiego nie jadłam prócz obiadu i pizzy podczas meczu naszych siatkarzy…. konkretnie boli mnie bardzo brzuch i boje się, czy to nie jest stan zapalny, pytanie tylko, czy to aby na pewno taki stan zapalny, który pojawił się wczoraj wieczorem..? w ciągu dnia i trzyma się aż do dziś? nie poszłam na wykłady z tego powodu :/ bo nawet bym nie dała rady.. CO o tym myślicie?

Dodaj komentarz