Borelioza

To przewlekła, wielonarządowa, przenoszona przez kleszcze choroba o fazowym przebiegu. Boreliozę wywołują Borrelia burgdorferi, Spirochetaceae, G – (Burgdorfer, z uchyłków jelit kleszczy) oraz ruchliwa z peryplazmatycznymi wiciami –B.b.sensu stricto (Ameryka Pł.) –B.b.sensu lato. Pierwszy raz przypadek tej choroby wykryto w miejscowości Old Lyme na pograniczu USA i Kanady stąd nazwa Borelioza z Lyme.

Historia choroby:

  • koniec XIX – objawy kliniczne opisywane jako samodzielne schorzenia
  • 1910 – A.Afzelius opisał obrączkowatą zmianę skórną, powiększającą się obwodowo. Podejrzewał, ukłucie przez kleszcza Ixodes ricinus, nazwał ją rumieniem wędrującym (erythemamigrans EM)
  • 1977 – Steere i wsp. opisali endemiczne występowanie zachorowań na zapalenie stawów, Old Lyme (Connecticut)
  • 1948r  – w Polsce pierwszy opis przypadku EM został przedstawiony przez Rosnera
  • Lata 80’ początki rozpoznawania boreliozy w Polsce

Etiologia choroby

  • krętek Borrelia burgdorferi
  • bakteria z rodziny Spirochetaceae, rodzaju Borrelia
  • bakteria Gram-ujemna, spiralnego kształtu z peryplazmatycznymi wiciami

W zewnętrznej błonie komórkowej posiada 2 białka antygenowo zróżnicowane: OspA i OspB.  Odmiany antygenowe krętka różnią się rejonem występowania oraz przebiegiem klinicznym choroby.

Gdzie występuje borelioza – epidemiologia

  • Borelioza występuje we wszystkich rejonach półkuli północnej
  • opisywano także przypadki w Australii
  • Polska: białowieża, białostockie, mazury,suwalszczyzna, wszystkie tereny zalesione
  • Rezerwuar = gryzonie, sarny
  • Wektor = kleszcze Ixodes (sezonowość: wczesna wiosna + jesień)

Przenosiciel: kleszcze (w Europie – Ixodes ricinus) stanowią jednocześnie rezerwuar zarazka, gdyż raz zakażone przekazują to następnym pokoleniom największa aktywność: wczesna wiosna (kwiecień, maj) i jesień (wrzesień, październik).

kleszcze

kleszcze


Grupy ryzyka zakażenia:
  • pracownicy leśni (choroba zawodowa)
  • grzybiarze
  • osoby zbierające runo leśne

Postacie kliniczne boreliozy

Obraz kliniczny jest bardzo zróżnicowany, zależy od okresu choroby i stopnia zajęcia poszczególnych układów. Tradycyjnie dzieli się na 3 okresy:

Wczesna borelioza z Lyme

Występuje zmiana skórna o typie erythema migrans. Powstaje w miejscu ukąszenia przez zakażonego kleszcza po upływie kilku dni lub tygodni. Początkowo: czerwona grudka lub plamka,
następnie: rozszerza się obwodowo w postaci pierścienia o nieregularnych kształtach z nacieczeniem skóry tej okolicy:
  • stadium – zakażenia ograniczonego
    • rumień wędrujący
    • chłoniak limfocytarny skóry
  • stadium – zakażenia rozsianego
    • rumień wędrujący mnogi (wtórny)
    • wczesna neuroborelioza
    • zapalenie stawów (duże, kilka, gl.kolanowe)
    • zapalenie mięśnia sercowego

Odczyn zapalny może ustępować w środku zmiany, a nasilać się na obwodzie. Rumień niebolesny, nadmiernie ucieplony, skóra nad nim napięta, a także występuje zwykle na kończynach górnych i dolnych, rzadziej w innej okolicy. Oprócz rumienia wędrującego spotykane jest okoliczne węzły chłonne często powiększone i rzadko uogólniona limfadenopatia. Nietypowe zmiany skórne (wyjątkowo, zamiast rumienia): liczne rumienie, rozsiane zmiany podobne do róży, grudki liszajcowate obrzęk i odbarwienie.

Późna borelioza z Lyme

Jest wyrazem rozsiewu zarazka drogą krwionośną. Obraz kliniczny zależy od narządowego umiejscowienia zmian.Objawy ogólne: osłabienie, męczliwość, wędrujące bóle kostno-stawowe i mięśniowe. Objawy te mają charakter napadowy, ustępują po upływie kilku godzin, a następnie często się powtarzają. Objawy skórne: wtórne zmiany obrączkowe, mniejsze z mniejszym komponentem zapalnym, nie przemieszczające się, nierzadko liczne. Objawy ze strony układu nerwowego:

  • bóle korzeniowe
  • porażenie nerwu twarzowego (jedno- lub obustronne)
  • objawy oponowe
  • porażenia innych nerwów czaszkowych
  • rozsiana polineuropatiawczesne zapalenia mózgu

Objawy ze strony serca:

  • zaburzenia przewodnictwa: blok przedsionkowy I°, II°, lub III°
  • zapalenie osierdzia
  • zapalenie mięśnia sercowego

Objawy ze strony układu stawowego to zapalenie jednego lub kilku stawów (najczęściej zajęte są duże stawy, zwłaszcza kolanowe). Zapalenie stawu trwa kilka dni do kilku tygodni. Zmiany zapalne występują kolejno lub jednocześnie w kilku stawach.

    • przewlekłe zapalenie zanikowe skóry kończyn (Acrodermatitis Chronica Atrophicans )
    • neurologiczne, reumatologiczne lub inne zmiany narządowe utrzymujące się przez co najmniej 12 miesięcy
3 etap boreliozyjest płynnym przejściem okresu drugiego w ciągu kilku, kilkunastu miesięcy lub jeszcze później, dolegliwości stawowe i neurologiczne przybierają charakter przewlekły.

Zespoły neurologiczne cd:
  •  obustronne zapalenie nerwu wzrokowego z ogniskami demielinizacji w OUN
  • zespoły zbliżone do stwardnienia rozsianego
  • zaburzenia psychiczne
  • inne

Pojawiają się zmiany w narządach ruchu: dotyczą najczęściej tylko jednego lub paru dużych stawów, kilkuletni proces zapalny może powodować uszkodzenia powierzchni stawowych z powstawaniem nadżerek i geod widocznych w badaniu RTG. Występuje Acrodermatitis chronica atrophicans – czytaj niżej.

Zmiany w narządzie wzroku:

  • zapalenie nerwu wzrokowego
  • zapalenie rogówki
  • zapalenie tęczówki
  • zapalenie naczyniówki
U części osób zakażonych przebieg boreliozy może być bezobjawowy – postać utajona. Jedynym wykładnikiem przebytego zakażenia są dodatnie swoiste odczyny serologiczne.

Rumień wędrujący EM

(Erythema migrans)

W miejscu  ukłucia (dorośli – kończyny i tułów, dzieci – głowa i szyja) –czerwona grudka lub plamka z centralnym przejaśnianiem, powiększa się obwodowo, odgraniczona od zdrowej skóry (średnica zmiany ponad 5 cm odróżnia EM od skórnego odczynu hyperergicznego). Ustępuje bez śladu, po około 4 tyg. Może niekiedy pozostawiać przebarwienie lub odbarwienie. U ok. 30% zakażonych rumień wędrujący nie występuje!

rumień wędrujacy, borelioza

rumień wędrujący

Chłoniak limfocytarny skóry (LBC),

Występuje na płatkach usznych, brodawkach, otoczkach sutkowych, mosznie, jest to łagodna zmiana, grudka lub guzek o sinoczerwonej barwie, wzmożonej spoistości. Powstaje kilka tygodni do 10 miesięcy od kontaktu, niekoniecznie w miejscu ukłucia. Nie leczony utrzymuje się nawet kilka lat.
Chłoniak limfocytarny skóry

Chłoniak limfocytarny skóry

Acrodermatitis Chronica Atrophicans

To sinawoczerwona zmiana, o charakterze ciastowatego obrzęku, na dystalnych częściach kończyn. Poprzedzona wystąpieniem EM na tej samej kończynie od pół roku do 8 lat. Jest zmianą typową dla późnego stadium boreliozy. Zmiana skórna rozpoczynająca się jako niebieskawoczerwonawe przebarwienie z obrzękiem skóry. Faza naciekowa może trwać wiele lat prowadząc stopniowo do zaniku skóry. Występuje najczęściej w miejscu, w którym uprzednio był rumień wędrujący. Zmiany zanikowe mogą przypominać twardzinę ograniczoną. Ponadto częściej występuje u kobiet.
Acrodermatitis Chronica Atrophicans

Acrodermatitis Chronica Atrophicans

Borrelia lymphocytoma pseudochłoniak boreliozowy

To łagodna zmiana w skórze lub tkance podskórnej. Ma wygląd niebiesko-czerwonawej lub sinawej grudki albo nacieku o średnicy 1-5cm. Najczęściej zmiana pojedyncza, ale może przyjąć postać rozsianą. Znika dość szybko po antybiotykoterapii. Może wystąpić w każdym okresie boreliozy, ale najczęściej pojawia się w II okresie.

Wpływ boreliozy na układ krążenia

Pojawiają się omdlenia, uczucie kołatania serca, bóle w klatce piersiowej. Ponadto zaburzenia przewodnictwa i rytmu, zapalenia osierdzia (+ wyskięk), wsierdzia i mięśnia sercowego, rzadko pancarditis. Ustępują szybko, do 6 tyg. bez następstw.

Neuroborelioza

Wywołuje senność i łatwa męczliwość.
  • wczesna neuroborelioza – porażenie n.VII     (jedno i obustr.)
  • późna neuroborelioza po roku – encephalitis, encephalomeningitis, zespoły otępienne, depresyjne, psychotyczne, pseudoguzowe, porażenia spastyczne, niedowłady, upośledzenie czynności zwieraczy.
W płynie mózgowo-rdzeniowym:
  • cytoza 50-500 kom/mm3,
  • białko (60-120mg%)
  • prawidłowym lub lekko obniżonej glukozie
  •  dodatnie odczyny globulinowe

Rozpoznanie boreliozy

Objawy kliniczne i badania laboratoryjne
  • rutynowe badania krwi i moczu nie wykazują charakterystycznych odchyleń od normy
  • bad. płynu mózgowo-rdzeniowego (w postaciach z zajęciem układu nerwowego):
    • wczesna neuroborelioza: cytoza do ok.100/mm3 z przewagą limfocytów, zwiększone stężenie białka
    • późna neuroborelioza: zwiększone stężenie białka ze zwiększeniem stężenia IgG w płynie m-r.
  • Izolacja i hodowla krętka bardzo ograniczona
  • Podstawa – bad. serologiczne (ELISA i WB), zwykle „+” po 6 tyg.
  • PCR – fr.DNA w surowicy
  • Płyn mózg.-rdz.

Metody swoiste:

  • izolacja i hodowla krętka (wynik ujemny nie wyklucza choroby)
  • badania serologiczne:
    • wykrywanie swoistych p-ciał przeciwko antygenom B.burgdorferi (po upływie 6 tygodni od zakażenia)
    • met. immunofluorescencji pośredniej
    • met. immunoenzymatyczna (ELISA)
    • met. Western-blot
  • wykrywanie kwasów nukleinowych krętka
    • PCR

Badania serologiczne:

  • wyniki fałszywie dodatnie: w przebiegu kiły, leptospiroz, kolagenoz, stwardnienia rozsianego
  • wyniki fałszywie ujemne:spowodowane zmiennością osobniczą odpowiedzi immunologicznej gospodarza i zmiennością antygenową krętków

W razie podejrzenia neuroboreliozy ważne jest jednoczesne oznaczenie i porównanie stężenia przeciwciał w płynie mózgowo-rdzeniowym i surowicy

Leczenie boreliozy trwa od 21 do 30 dni

Wystąpienie erythema migrans u osoby ukąszonej przez kleszcza jest równoznaczne z rozpoznaniem boreliozy! Wymaga zawsze zastosowania antybiotyku, niezależnie od wyniku testu serologicznego.
  • Amoxycylina 2,0 do 3,0g/d w 3-4 dawkach
  • Doxycyclinę 2x100mg /d przez 3 tyg.(nie w ciąży)
  • Ceftriaksonu 2g/d
  • Neuroboreliozy- z wyboru cefalosporyny III gen:
    • cefotaksym 3x2g na dobę
    • ceftriakson -2g/dobę                       przez 30-40 dni
  • u chorych z zajęciem stawów:
    • doksycyklina (2x100mg)
    • ew. penicyliny lub cefalosporyny

Zapobieganie boreliozie

Nie ma szczepionki.Pozostaje unikanie ekspozycji na ukąszenia przez kleszcze:
  • odpowiednia odzież
  • omijanie rejonów, gdzie mogą być kleszcze
  • dokładna kontrola ciała po powrocie z lasu, łąki, itp.
  • repelenty przeciwko kleszczom

Stosunek liczby osób zakażonych do liczby pokąsanych przez kleszcze stanowi zaledwie mały ułamek.

Usuwanie kleszcza

Wyjęcie za pomocą pęsety lub grubej igły do wstrzyknięć i następnie odkażenie miejsca ukąszenia.

 

 

 

Odwiedzający wpisali takie problemy:

borelioza leczenie, borelioza, pseudochloniak boreliozowy.

Tags: , , ,

Ostatnia edycja przez

Skomentuj jako pierwszy!

Dodaj komentarz