Pediatria

Pediatria — to specjalność medycyny zajmująca się zdrowiem i chorobami człowieka w wieku dzie­cięcym i rozwojowym. Wyodrębnienie w medycynie pediatrii, ma głębokie podstawy — fizjologia wieku dziecięcego, uwzględniająca etapy jego rozwoju, powoduje, że przebieg chorób u dzieci jest często odmienny niż u dorosłych. Za ojca pediatrii uznaje się Abrahama Jacobiego (1830-1919), który otworzył pierwszą klinikę dla dzieci w Stanach Zjednoczonych.

Zakres pediatrii

Niedojrzałość wielu narządów i układów, a tak­że procesów metabolicznych i odpornościowych w organizmie małego dziecka sprawia, iż występują u niego schorzenia, których nie spotyka się w wieku dojrzałym. Inaczej na zapalenie płuc choruje nie­mowlę, którego układ odpornościowy jest dopiero na etapie rozwoju, a inaczej 16-letni młodzieniec, który z reguły dużo lepiej, podobnie jak osoba dorosła, radzi sobie z infekcją.

Dziecko w pojęciu pe­diatrycznym to zarówno noworodek, przedszkolak jak i dojrzewający nastolatek. Wychodząc naprze­ciw potrzebie lepszego zrozumienia przebiegu chorób wieku dziecięcego wyróżnia się w pediatrii kilka przedziałów wiekowych, uzależnionych od etapu rozwoju fizycznego i psychicznego dziec­ka. Pierwszym, bardzo specyficznym okresem rozwoju dziecka jest okres noworodkowy, czyli pierwsze cztery tyg. jego życia. Charakteryzuje go bardzo szybki rozwój procesów niezbędnych do życia, duża niedojrzałość i specyfika schorzeń, któ­re, jeżeli wystąpią, mają bardzo gwałtowny i ciężki przebieg. Zasadą prawidłowej opieki nad nowo­rodkiem jest: przewidywanie, rozpoznanie grożą­cego zaburzenia, wczesne rozpoznanie choroby i natychmiastowe leczenie. Prawidłowe postępowa­nie od pierwszych minut życia dziecka jest bardzo ważne w zapobieganiu ciężkim procesom choro­bowym i decyduje niejednokrotnie o jego dobrym rozwoju, a nawet życiu. Wiele schorzeń nowo­rodka, związanych jest z zaburzeniami w okresie ciąży (np. przebyte przez matkę infekcje), czy po­rodu (niedotlenienie okołoporodowe noworodka). Ostre zaburzenia podstawowych czynności życio­wych u noworodka bezpośrednio po urodzeniu, wynikające z niedotlenienia okołoporodowego, bezpośrednio zagrażają jego życiu.


Współczesne osiągnięcia neonatologii (dział pediatrii zajmują­cy się fizjologią i patologia noworodka) sprawiają, iż śmiertelność noworodków w tych przypadkach jest coraz mniejsza. Objawy niedojrzałości w po­staci zaburzeń oddychania, powstałych w wyni­ku niedoboru czynnika powierzchniowego, (tzw. surfaktantu), umożliwiającego prawidłowe funk­cjonowanie pęcherzyków płucnych, najczęściej dominują u wcześniaków Duże znaczenie w tych przypadkach ma profilaktyka farmakologiczna przed porodem, leczenie substytucyjne u przed­wcześnie urodzonego noworodka, a także wyso­ko specjalistyczny sprzęt medyczny, umożliwiający przetrwanie tego trudnego okresu życia dziecka. Poza niedotlenieniem okołoporodowym bardzo niebezpieczne są również zakażenia noworod­ka. Mogą one być wrodzone (wewnątrzmacicz­ne) lub nabyte po urodzeniu dziecka. W związku z upośledzonym u noworodków miejscowym od­czynem zapalnym, zakażenia mają często charak­ter uogólniony. Najgroźniejsze są dla wcześniaków i noworodków z niską urodzeniową masą ciała z uwagi na niedojrzałość lub zahamowanie mecha­nizmów obronnych. Cięższa i dłuższa jest u nich również fizjologiczna żółtaczka, której występo­wanie u wszystkich dzieci związane jest z niedoj­rzałością wątroby. Groźne, w odległych skutkach, jest uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowe­go, które może pozostawić następstwa na całe życie, powodując nieprawidłowy rozwój zarów­no fizyczny, jak i psychiczny.

Po okresie noworod­kowym rozpoczyna się okres niemowlęcy, który trwa do ukończenia 1 r.ż. W tym czasie, dziecko przechodzi intensywny rozwój fizyczny i psychicz­ny. Choroby występujące w okresie niemowlęcym pojawiają się często nagle i mają charakter szyb­ko postępujący. Znacznie rzadziej chorują i łagod­niej przechodzą wszelkie infekcje dzieci karmione piersią. U niemowląt starannie izolowanych od środowisk dziecięcych często pierwszą chorobą jest gorączka trzydniowa (Exanthemasubitum). Jest to choroba wirusowa. Początek jej jest nagły — ob­jawia się wysoką gorączką (39-40°C), która utrzy­muje się bez żadnych innych objawów przez trzy dni (stąd nazwa). Stan dziecka jest dobry. Po trzech dniach temperatura normalizuje się, a na ciele (głównie na tułowiu) pojawia się wysypka odro-lub różyczko-podobna. Znika ona szybko, najda­lej po dwóch dniach, nie pozostawiając śladów. Leczenie jest objawowe (środki przeciwgorączko­we). Gorączka trzydniowa jest chorobą niegroźną, jednak niekiedy, szczególnie w pierwszych, tyl­ko gorączkowych dniach, budzi u rodziców dużo niepokoju. Wśród infekcji układu oddechowego u niemowląt dominują infekcje wirusowe (wirusy RS), objawiające się nieżytem nosa, gardła, zapale­niem oskrzeli czy płuc. Bardzo uporczywy w tym okresie bywa banalny katar, z uwagi na nieumie­jętność samodzielnego usuwania wydzieliny przez małe dziecko. Nawracające spastyczne (obturacyj­ne) zapalenia oskrzeli występujące u niektórych niemowląt stawiają te dzieci, już w tym okresie, w grupie potencjalnych astmatyków.

Na szczęście, obecnie dysponujemy przyrządami medycznymi umożliwiającymi przyjmowanie leków wziewnych już przez takie małe dzieci (babyhaler, aeroscopic, volumatic). Tego rodzaju wczesne leczenie często przeciwdziała pełnoobjawowemu, późniejszemu rozwojowi choroby (astmy oskrzelowej). Niemow­lęta dość często miewają luźne stolce. Mogą one być wywołane błędem dietetycznym dziecka, lub w przypadku dzieci karmionych piersią, także błę­dem dietetycznym matki. Najczęstszym czyn­nikiem infekcyjnym biegunek są w tym okresie wirusy (Rota), rzadziej bakterie (Salmonella enteriti­dis). Z uwagi na szybki przebieg choroby, doprowadzającej do odwodnienia organizmu, niemowlęta z biegunką są znacznie częściej hospitalizowane niż dzieci starsze. Luźne stolce mogą być objawem innych chorób, np. zakażenia układu moczowe­go, często współtowarzyszą także infekcjom dróg oddechowych, głównie o etiologii wirusowej. Na­wracające biegunki mogą wskazywać na nieto­lerancję czy alergie pokarmowe. W tym okresie, u dzieci karmionych sztucznie, dominuje nieto­lerancja białka mleka krowiego. W takiej sytuacji niemowlę wymaga zastosowania diety eliminacyjnej (hydrolizatu białkowego czy mleka sojowe­go). Bardzo ważnym kryterium zdrowia dziecka w okresie niemowlęcym jest odpowiedni przy­rost masy ciała. Stąd, tak częste, przy każdej wizy­cie u pediatry, pomiary wagi. Niemowlę, które nie przybiera na wadze, mimo braku wszelkich innych objawów chorobowych, wymaga diagnostyki le­karskiej.

Okres wczesnego dzieciństwa obejmuje 2 i 3 r.ż. dziecka, w którym doskonali ono umie­jętności chodzenia, porozumiewania się z oto­czeniem oraz kontrolowanego oddawania kału i moczu. Poza podobnymi chorobami, które wystę­pują w wieku niemowlęcym, pojawiają się pierwsze choroby zakaźne wieku dziecięcego, których występowanie wzrasta, z uwagi na częstsze kon­takty z dziećmi, w wieku przedszkolnym. Dzieci w okresie przedszkolnym, z uwagi na lepiej rozwi­nięty układ odpornościowy, radzą sobie z infekcja­mi lepiej niż niemowlęta, nie uogólniając zakażeń. Nie wymagają tak często jak niemowlęta hospitali­zacji. Charakterystyczne dla tego okresu są infekcje pasożytnicze przewodu pokarmowego, z których najczęstsze to owsiki. Występuje również lamblio­za, objawiająca się okresowymi bólami brzucha, wymiotami i nawracającymi biegunkami.

Choroby zakaźne u dzieci

Ospa wietrzna (Varicella) — jest to choroba o przebiegu łagodnym, wywołana przez wirus Va­ricella zoster. Charakteryzuje się wysypką pęche­rzykową i niezbyt nasilonymi objawami zakażenia ogólnego. Ospa wietrzna szerzy się bardzo łatwo, zachorowalność występuje w ciągu całego roku. Do zakażenia dochodzi najczęściej drogą kropel­kową lub niekiedy wskutek bezpośredniego kon­taktu z wykwitem. Źródłem zakażenia jest najczęściej inne chore dziecko. Chory na ospę wietrzną zakaża 2-3 dni przed wystąpieniem wysypki, do czasu zaschnięcia ostatniego wykwitu. Okres wylęgania, czyli czas od kontaktu z wirusem do wystąpienia objawów, wynosi 9-21 dni (prze­ciętnie 4 dni). Choroba rozpoczyna się najczęściej, wystąpieniem wysypki, która może być poprze­dzona 2-3-dniowym okresem złego samopoczu­cia z objawami przeziębienia. Wysypka pojawia się zazwyczaj na tułowiu, twarzy i skórze głowy, gdzie wykwity są największe. Cechą charaktery­styczną ospy jest fakt wystąpienia wykwitów na skórze głowy owłosionej, mogą pojawić się rów­nież na śluzówkach. Zmiany skórne, to początko­wo czerwone plamki, następnie grudki, które przechodzą w pęcherzyki wypełnione przezroczy­stym płynem. Po 2-3 dniach, treść pęcherzyków mętnieje, powstają krosty, które zasychają w strupy. Wykwity pojawiają się w kilku rzutach, towarzyszy im świąd, może również pojawić się podwyższona temperatura ciała. Dziecko chore na ospę, z uwa­gi na zakaźność, pozostaje w domu do czasu przyschnięcia ostatniego strupa. Postępowanie lecznicze polega na smarowaniu wykwitów pap­ką cynkową. Podrapane zmiany po ospie pozosta­wiają blizny. Dzieci przechodzą ospę, z reguły, ła­godnie.

Świnka (Mumps) — jest ostrą wirusową chorobą zakaźną, która występuje głównie pod postacią zapalenia ślinianek przyusznych (Parotitis epidemica). Na świnkę nie chorują niemowlęta, gdyż mają one przeciwciała biernie przekazane przez matkę. Zakażenie następuje drogą kropelko­wą, źródłem zakażenia jest inne dziecko. Okres wylęgania wynosi 12-22 dni, (średnio 16-18 dni), okres zaraźliwości zaczyna się 2-6 dni, przed wy­stąpieniem objawów klinicznych choroby i utrzy­muje się do ich ustąpienia. Jako pierwszy objaw, pojawia się najczęściej bolesny obrzęk jednej śli­nianki przyusznej lub równocześnie obu. Twarz przybiera asymetryczny wygląd. Towarzyszy temu kilkudniowa, często wysoka gorączka. Mogą poja­wić się bóle brzucha, świadczące o współistnieją­cym zapaleniu trzustki. Bóle głowy i wymioty sugerują zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, dziecko wymaga wtedy hospitalizacji. Świnka jest najczęstszą wirusową neuroinfekcją. W ciężkich przypadkach, szczególnie ze współistniejącym za­paleniem opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu, rokowanie jest poważne, a stosunkowo częstym następstwem jest głuchota. U chłopców, w prze­biegu świnki, może dojść do zapalenia jąder. Prze­bycie świnki daje trwałą odporność. Leczenie jest objawowe (leki obniżające gorączkę, okłady roz­grzewające). Obecnie w celu profilaktyki choroby stosuje się swoistą szczepionkę pojedynczą lub skojarzoną (odra-świnka-różyczka). W Polsce szczepienia te są zalecane, lecz nie wchodzą w skład obowiązującego kalendarza szczepień.

Różyczka (Rubeolla) jest ostrą wirusową choro­bą zakaźną o przebiegu łagodnym. Charakteryzuje się bladoróżową wysypką i powiększeniem wę­złów chłonnych szyi (głównie karkowych). Może mieć przebieg bezobjawowy. Występuje z sezono­wością zachorowań, z nasileniem na przełomie zimy i wiosny. Do zakażenia dochodzi drogą kro­pelkową (źródłem zakażenia jest wyłącznie czło­wiek), okres wylęgania wynosi 16-18 dni. Po krótkim okresie złego samopoczucia pojawia się bladoróżowa wysypka o zmiennym charakterze, ustępuje po 2-3 dniach. Różyczka nie wymaga le­czenia jednak izolacja chorego dziecka obowiązu­je w okresie, co najmniej 4 dni od pojawienia się wysypki. U 90% dzieci powyżej 15 r.ż., stwierdza się przeciwciała przeciwko różyczce. Pomimo tego, od 1987 roku wprowadzono w Polsce obo­wiązkowe szczepienie dziewczynek w 13 r.ż., z uwagi na fakt, iż zachorowanie na różyczkę w ciąży, (które może być bezobjawowe) powodu­je bardzo często wady wrodzone u noworodka.

Odra (Morbilli) — jest jedną z najbardziej zaraźli­wych chorób zakaźnych. Charakteryzuje się go­rączką, zapaleniem błon śluzowych oraz gruboplamistą wysypką. Choroba występuje sezo­nowo (marzec, kwiecień). Źródłem zakażenia jest chore dziecko. Wirus przenosi się drogą kropelko­wą, okres wylęgania wynosi 9-14 dni. Zakaźność pojawia się 5 dni przed wysypką i trwa do jej ustą­pienia. Przebieg odry ma charakter cykliczny. Pierwszy to okres nieżytowy, trwający 2-4 dni. Roz­poczyna się zwykle wysoką gorączką, katarem, kaszlem, często o charakterze szczekającym, oraz zapaleniem spojówek z lekkim obrzękiem powiek i światłowstrętem. Twarz dziecka wygląda wtedy jak zapłakana. Po tym okresie następuje okres wy­sypkowy, trwający 3-4 dni. Wysypka ma kolor czerwony o charakterze gruboplamistym, girlan­dowato-zlewającym się. Występuje najpierw za uszami i na czole, potem schodzi w dół, na twarz, szyję, tułów i kończyny. Następnie wykwity przy­bierają barwę brunatną, ustępują w tej samej kolej­ności — od góry ku dołowi. Naskórek łuszczy się, dając wrażenie suchej, brudnej skóry. Wystąpieniu wysypki towarzyszy drugi rzut gorączki i nasilenie kaszlu. U dzieci do 2 r.ż., jeszcze nie całkowicie dojrzałych odpornościowo, może dojść wtedy do zapalenia oskrzeli czy płuc. Ostatni okres to zdro­wienie, w którym wysypka zaczyna ustępować, temperatura obniża się i stan dziecka znacznie się poprawia. Groźnym powikłaniem odry jest zapale­nie mózgu z niepewnym rokowaniem, co do prze­życia, a często z powstaniem trwałych następstw. W Polsce kalendarz szczepień uwzględnia szcze­pienie przeciwko odrze po ukończeniu 13-15 miesiąca życia. W celu zapobieżenia zachorowa­niu, dzieciom nie szczepionym, w przypadku kon­taktu z odrą, podaje się gammaglobulinę w ciągu pięciu dni od ekspozycji.

Płonica (szkarlatyna) — jest to choroba, której czynnikiem sprawczym jest paciorkowiec beta-hemolizujący grupy A — ta sama bakteria, która wywołuje powszechnie znaną angi­nę. Okres wylęgania tej choroby wynosi 48-72 go­dziny, początek jest nagły, a objawy takie same jak w anginie. Pojawia się wysoka gorączka (39-40°C), dokuczliwy ból gardła, przede wszystkim przy przełykaniu, uczucie rozbicia, często nudności i wymioty. Migdałki są rozpulchnione, często z włóknikowato-ropnym wysiękiem, węzły chłon­ne szyi są powiększone. Język bywa silnie obłożo­ny, przechodząc na 3-5 dzień choroby w typowy malinowy (jest to charakterystyczny objaw płonicy). W pierwszym lub drugim dniu choroby, pojawia się wysypka drobnoplamista z punkcikowatymi, drobnymi plamkami (jak po uderzeniu szczotką). Rozpoczyna się od twarzy i szyi, przechodząc na skórę klatki piersiowej, brzucha i kończyn. Zosta­wia ona na twarzy wolny trójkąt między fałdami policzkowymi (tzw. trójkąt Fiłatowa). W zgięciach skóry występują ciemne pasy (w dole brzucha, zgięciach łokciowych, okolicach pach), tzw. objaw Pastii. Są to, tak jak malinowy język, objawy pato­gnomiczne (wskazujące) szkarlatyny. Po uciśnięciu skóry, wysypka, blednie, zostawiając żółte tło. Na­stępstwem wysypki jest płatowe łuszczenie skóry, występujące najpierw na twarzy (1 tydzień), póź­niej na tułowiu (2 tydzień), a następnie na stopach i dłoniach (3-4 tydzień). Objaw ten, w przypad­kach wątpliwych, stanowi o rozpoznaniu wstecz­nym płonicy. Gorączka w przebiegu szkarlatyny utrzymuje się przez kilka dni. Niespodziewane zwyżki temperatury ciała sygnalizują powikłania. Należą do nich: ropne zapalenie ucha środkowego, zapalenie nerek, zapalenie mięśnia sercowego. Leczenie polega na podawaniu antybiotyku z gru­py penicylin, na które wrażliwy jest paciorkowiec. Czas pobytu dziecka w łóżku ogranicza się prze­ważnie do jednego tyg. Powrót do grupy ustala się na 3 tyg. od początku choroby.

Mononukleoza zakaźna (Mononucleosis infectiosa) — mononu­kleozy zakaźnej, praktycznie nie spotyka się u do­rosłych, za to chorują na nią dzieci starsze i młodzież. Wywoływana jest przez wirusa Epste­ina-Barra (EBV). Charakteryzuje się: gorączką, powiększeniem węzłów chłonnych, wątroby i śledziony oraz obrzmieniem tkanki limfoidalnej gardła. Źródłem zakażenia jest chory, ozdrowie­niec lub nosiciel. Do zakażenia dochodzi poprzez bezpośredni kontakt (choroba pocałunków). Okres wylęgania jest długi, wynosi 4-8 tyg., średnio 6 tyg. Początek choroby jest mało charakterystyczny, u większości dzieci rozpoczyna się ostrym bólem gardła i wysoką gorączką, która utrzymuje się od kilku dni do 3-4 tyg. Występuje powiększenie wę­złów chłonnych (przede wszystkim szyi, wątroby i śledziony), na skórze twarzy i tułowia może się po­jawić wysypka oraz punkcikowate wybroczyny, a wokół oczu obrzęki. W przebiegu mononukleozy zakaźnej może dojść do zapalenia płuc, mięśnia sercowego, opon mózgowo-rdzeniowych, zapale­nia nerwów czaszkowych i zapaleń wielonerwo­wych. Leczenie jest objawowe, przechorowanie daje trwałą odporność. Rokowanie jest dobre, u 90% dzieci dochodzi do samowyleczenia.

Wybrane zagadnienia chirurgiczne w pediatrii

Przedmiotem zainteresowania chirurgów w okre­sie rozwoju dziecka są najczęściej morfologiczne wady wrodzone, urazy oraz ostre choroby przewo­du pokarmowego. Często spotykaną u noworod­ków wadą wrodzoną, nie stanowiącą większego zagrożenia, jest przepuklina pępkowa. Poleca się w tych przypadkach leczenie zachowawcze, po­legające na stosowaniu odpowiedniego opatrun­ku z szerokiego plastra. Leczenie trwa 4-6 miesięcy i z reguły jest skuteczne. W razie braku poprawy sto­suje się leczenie operacyjne. Przepukliny pachwi­nowe powstają wskutek nie zarośnięcia kanałów pachwinowych, przez które w życiu płodowym ją­dro sprowadzane jest do moszny. Prawe jądro zstę­puje później, stąd późniejsze zarastanie prawego kanału i częstsze występowanie przepuklin po pra­wej stronie u chłopców. Przepuklina pachwinowa ujawnia się zaraz po porodzie lub dopiero po kilku miesiącach. Jej wielkość jest różna i zależna od roz­miarów nie zarośniętego kanału. Zawartość worka przepuklinowego z reguły stanowią, jelita (u dziew­czynek w obrębie przepukliny, można stwierdzić jajnik). Delikatne uciśnięcie wypuklającego się guza przepukliny powoduje cofnięcie się treści do jamy brzusznej. Przepukliny mają małą skłonność do sa­moistnego ustępowania, dlatego dzieci obarczone tymi wadami wymagają często operacji chirurgicz­nej. Zwykle wykonuje się ją powyżej 6 miesią­ca życia. Wyjątek stanowi przepuklina uwięźnięta. Podstawowym jej objawem jest twardy, bolesny guz w pachwinie, z równie bolesnym obrzmieniem najbliższej okolicy. Stan ogólny gwałtownie się po­garsza, dziecko wymiotuje, nie może oddać gazów i stolca. W takiej sytuacji niezbędna jest hospitalizacja i zazwyczaj interwencja chirurgiczna.

U chłop­ców nierzadkim problemem jest wnętrostwo, czyli nie zstąpienie jądra do moszny, powstałe wskutek zaburzenia tego procesu w życiu płodowym. W przypadku utrzymywania się tego zjawiska po­wyżej 2 r.ż., jądro sprowadza się do moszny ope­racyjnie. Zjawiskiem dość często obserwowanym w wieku niemowlęcym jest również wodniak jądra u chłopców. Odpowiednie zakładanie pieluszki, sprzyja jego cofnięciu. Utrzymywanie się wodnia­ka u chłopców kilkuletnich wymaga leczenia ope­racyjnego. W 1 r.ż. chłopców, fizjologiczna stulejka ustępuje samoistnie, jednak trudności w odpro­wadzaniu napletka z żołędzi po 2 r.ż., wymagają diagnostyki i leczenia, niekiedy także chirurgiczne­go. Do często występujących wad u dzieci, należą wady kręgosłupa. Leczenie skrzywienia kręgosłu­pa, jest zazwyczaj zachowawcze i powinno być rozpoczęte jak najwcześniej. Wśród ostrych cho­rób przewodu pokarmowego, najczęstsze u dzieci jest ostre zapalenie wyrostka robaczkowego, któ­re może pojawić się w każdym wieku, ale zwykle występuje u dzieci małych. Do objawów zapale­nia wyrostka robaczkowego należą: ból brzucha umiejscowiony w prawym podbrzuszu, brak łaknienia, wymioty, zaparcia, stan podgorączkowy. Leczenie jest wyłącznie chirurgiczne.

Zagadnienia okulistyczne w pediatrii

W chwili urodzenia, oko jest jednym z najlepiej rozwiniętych narządów w ustroju. W narządzie tym zdarzają się jednak odchylenia od stanu pra­widłowego. Przykładem jest zez. Pod pojęciem zeza rozumie się nieprawidłowe ustawienie gałek ocznych w pozycji spoczynkowej, polegające na tym, że osie widzenia nie krzyżują się w punkcie fiksacji. Przyczyny powstania zeza są bardzo liczne, należą do nich m.in.: czynniki dziedziczne, anato­miczne, nieprawidłowości mięśni ocznych, zmia­ny chorobowe w nerwie wzrokowym i siatkówce, uszkodzenie centralnego układu nerwowego. W przypadkach nie poddających się leczeniu za­chowawczemu konieczne jest leczenie operacyj­ne.

U dzieci szkolnych ujawniają się wady wzroku, do których najczęściej należą krótkowzroczność i dalekowzroczność. Oko, w którym promienie po załamaniu przez układ optyczny skupiają się przed siatkówką, nazywa się krótkowzrocznym. Dziec­ko widzi wtedy dobrze z bliska, a gorzej z dale­ka i wymaga korekcji wzroku — szkieł okularowych lub kontaktowych. Mała krótkowzroczność (do 4,0 D), praktycznie nie grozi powikłaniami. Dzie­ci ze średnią (do 8,0 D) i wysoką (powyżej 9,0 D) krótkowzrocznością, powinny być zwolnione z forsownych ćwiczeń gimnastycznych. Wysiłek fi­zyczny powoduje ryzyko, odwarstwienia siatków­ki, krwawych wylewów do siatkówki czy zmian zwyrodnieniowych naczyniówki i siatkówki. Oko, w którym promienie po załamaniu przez układ optyczny, skupiają się poza siatkówką, nazywa się dalekowzrocznym. Sytuacja jest odwrotna niż w oku krótkowzrocznym, dziecko widzi dobrze z daleka, natomiast gorzej z bliska. Wada ta wy­maga również korekcji wzroku. Wady wzroku są najczęściej związane z budową i rozwojem gał­ki ocznej. Niekiedy jednak, nasilenie wady wzro­ku lub jej wystąpienie wiąże się z zachorowaniem na chorobę zakaźną. Dziecko, które uskarża się na bóle głowy, oczu lub mające kłopoty z widzeniem, powinno poddać się badaniu okulistycznemu.

Wypadkowość u dzieci

Jedna trzecia małych pacjentów zgłaszających się po doraźną pomoc do lekarza pediatry to dzieci, które uległy jakimś obrażeniom. Najczę­ściej są to dzieci między 2 a 8 r.ż. Zdecydowanie mniej zgłaszanych jest dzieci w wieku niemowlę­cym, chociaż okres noworodkowy charakteryzu­je się nasileniem urazów, związanych z porodem. Najczęstszym tego typu obrażeniem jest złama­nie obojczyka. Urazy okołoporodowe mózgowia to znacznie poważniejsze obrażenia, które mogą doprowadzić w następstwie do zmian neurolo­gicznych. Niepokojące zjawisko wzrostu urazo­wości wśród dzieci jest uwarunkowane wieloma czynnikami. Spośród nich największą rolę odgry­wa brak dozoru ze strony opiekunów oraz nie­zdawanie sobie sprawy z niebezpieczeństwa, przy nadmiernej ruchliwości i braku zdolności przewi­dywania. Szczególnie groźne są wypadki komu­nikacyjne, utonięcia czy urazy głowy Częstymi obrażeniami w dzieciństwie są zranienia. Ich roz­piętość jest bardzo duża, zależy od siły i rozle­głości urazu. Nawet drobne otarcie i stłuczenie, połączone z przerwaniem naskórka, może być przyczyną zakażenia — wtargnięcia bakterii, którą nierzadko bywa gronkowiec złocisty. lm młodsze dziecko, tym większa skłonność do uogólnienia się zakażenia. Bardzo częstymi urazami dzieci szkolnych, bywają złamania kończyn, do których dochodzi często w przebiegu zabaw, wygłupów czy uprawiania sportów. Do objawów złamania należą: bolesność w miejscu złamania, obrzęk, krwawy wylew, zaburzenia czynności i ruchomo­ści złamanej kończyny. U dzieci w wieku przed­szkolnym charakterystyczne są złamania kości tzw. zielonej gałązki. Każde złamanie kończyny wyma­ga unieruchomienia jej w opatrunku gipsowym. Obrażenia głowy u dzieci, ze względu na niebez­pieczne skutki, są zawsze traktowane z niezwy­kłą powagą. Istotnym objawem klinicznym dla oceny urazu czaszki jest towarzysząca mu utrata przytomności. Zasady postępowania doraźnego są uzależnione od stanu dziecka. Dzieci, u któ­rych stwierdzono utratę przytomności lub wynika to z wywiadu, należy bezwzględnie hospitalizo­wać.

Najczęstszym urazem w wieku dziecięcym, którego w ogromnej większości można było unik­nąć, są oparzenia. Oparzeniu ulegają dzieci za­zwyczaj w warunkach domowych, w obecności osób dorosłych. Oparzenie wywołuje w organi­zmie dziecka określone skutki, zarówno miejsco­we, jak i ogólne. Nasilenie tych zmian zależy od temperatury czynnika parzącego, jego właściwo­ści fizycznych i od czasu, w jakim działa na skó­rę dziecka. lm młodsze dziecko, tym oparzenie wywołuje większe szkody. Zachowanie osób do­rosłych obecnych przy wypadku jest niezmiernie ważne dla dalszego przebiegu leczenia dziecka. Miejsce oparzenia należy natychmiast ochłodzić strumieniem zimnej wody lub zanurzyć oparzo­ną część ciała w wodzie. Po ochłodzeniu miej­sca oparzenia należy dziecko rozebrać, a w razie rozległego oparzenia zawinąć je w czyste prze­ścieradło i wezwać fachową pomoc. Każde dziecko w wieku do 2 r.ż., niezależnie od wiel­kości oparzenia, powinno być przywiezione do ośrodka chirurgii dziecięcej. To samo dotyczy każdego dziecka z oparzeniem głowy i szyi, kro­cza i pośladków (niezależnie od wieku), jak rów­nież dziecka z objawami wstrząsu. Ostre zatrucia u dzieci mają często dramatyczny przebieg i nie­jednokrotnie są powodem bezpośredniego za­grożenia życia. Przebieg zatrucia oraz dalsze losy chorego dziecka zależą w dużym stopniu od szybkości udzielenia pierwszej pomocy oraz pra­widłowości postępowania lekarskiego w pierw­szych kilku lub kilkunastu godzinach działania trucizny. Najczęściej występującymi zatruciami u dzieci są przypadkowe zatrucia lekami. Doty­czą one głównie małych dzieci, w wieku 1-3 r.ż. Zatrucia celowe dzieci starszych nie należą rów­nież do rzadkości. Najczęstsze są zatrucia lekami nasennymi i psychotropowymi. Znacznym uła­twieniem, przyspieszającym skuteczne przeciw­działanie, jest dokładna informacja opiekunów o ilości i jakości spożytego przez dziecko leku czy innego środka trującego. Bardzo niebezpieczne, często bezpośrednio zagrażające życiu, są zatru­cia grzybami. Utrzymująca się wysoka liczba dzie­ci hospitalizowanych z powodu urazów, oparzeń czy ostrych zatruć wskazuje na społeczne znacze­nie działań mających zapobiegać tym zjawiskom, nie tylko przez opiekunów dzieci.

Czytaj również: ocena rozwoju dziecka

Tags: , , , , ,

Ostatnia edycja przez

Skomentuj jako pierwszy!

Dodaj komentarz

Przeczytaj poprzedni wpis:
Osteoporoza

Osteoporoza — zrzeszotnienie kości; to choroba metaboliczna, w której dochodzi do zmniejszenia masy kostnej w tak znacznym stopniu, że prowadzi...

Zamknij