Układ hormonalny

Układ hormonalny jest to inaczej układ dokrewny; szereg gru­czołów wydzielających do krwi specyficzne substancje zw. hormonami, transportowane zwykle – poprzez układ krą­żenia – do swoistych komórek docelowych zaopatrzonych w odpowiedni dla nich receptor.

Produkowane hormony mogą także oddziaływać na sąsiadujące komórki (wy­dzielanie parakrynowe) lub komórkę, w której powstają (wydzielanie autokrynowe). Układ hormonalny, układ nerwowy i układ odpornościowy regulują funkcjonowanie organizmu, za­chowując stałość jego środowiska wewnętrznego, tzn. ho­meostazę. Ten system kontroli pozwala najważniejszym funkcjom organizmu – wzrostowi, różnicowaniu i rozmna­żaniu – na przebieg w ściśle ustalonym porządku.  Każdy gruczoł układu hormonalnego (gruczoł wewnątrzwydzielniczy) składa się z grupy wyspecjalizowanych komórek i cha­rakteryzuje zwykle bardzo bogatym unaczynieniem, któ­re jest ściśle związane z jego rolą w syntezie i wydziela­niu hormonów. Wiele gruczołów wewnątrzwydzielniczych wydziela więcej niż jeden hormon (np. przysadka, nad­nercza). Poza ściśle zdefiniowanymi anatomicznie gru­czołami wewnętrznego wydzielania istnieją także poje­dyncze komórki lub zgrupowania komórek rozproszone w organizmie.

Badania ujawniły, że większość tkanek or­ganizmu – m.in. płuca, serce, macica, nerki czy przewód pokarmowy – może funkcjonować jako narządy wewnątrzwydzielnicze. Odrzucenie starej definicji hormonu, określającej, że działa on w miejscu odległym od wydzielającej go ko­mórki, pozwoliło na wyodrębnienie innych substancji bioaktywnych o działaniu podobnym do hormonów. Są to m.in. neuromediatory – grupa związków chemicznych wydzielanych przez synapsy układu nerwowego, uła­twiających lub hamujących przenoszenie impulsów ner­wowych – oraz prostaglandyny, pochodne wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, tworzone i wydzielane przez wiele tkanek, biorące udział w aktywacji wielu pro­cesów metabolicznych organizmu. Podobne działanie do hormonów wykazują również czynniki wzrostowe, sty­mulujące wzrost specyficznych komórek, oraz cytokiny.  Pod względem chemicznym można wyróżnić hormo­ny peptydowe (np. prolaktyna, wazopresyna), hormony będące pochodnymi aminokwasów (np. tyroksyna) i hormony steroidowe (np, kortyzol). Niektóre hormony peptydowe mogą znajdować się początkowo w obrębie dużych, biologicznie nieaktywnych cząsteczek zw. pro-hormonami. W określonym czasie nieaktywna część pro-hormonu jest odcinana, a jeden lub kilka fragmentów ak­tywnych wydzielonych zostaje do krwi. Wszystkie tkanki organizmu, które odpowiadają na specyficzne hormony, mają odpowiednio ukształtowane konfiguracje cząste­czek zw. receptorami. Hormon, łącząc się ze specyficz­nym dla siebie receptorem, aktywuje łańcuch reakcji chemicznych w obrębie komórki docelowej, stymulując produkcję nowego białka.

Wydzielanie w układzie hormonalnym podlega kontroli na różnych poziomach, często w integracji z układem nerwowym i odpornościowym. Najprostszy mechanizm kontrolny istnieje w obrębie samego gruczołu wewnątrzwydzielniczego. Sygnałem do zwiększonego lub zmniejszonego wydzielania hormonu przez gruczoł jest poziom pewnych substancji – zarówno samego hormonu (mechanizm re­gulacji zw. sprzężeniem zwrotnym), jak i innych biolo­gicznie istotnych składników krwi, np. glukozy czy wapnia, których stężenie kontroluje ten hormon. Część gruczołów wewnątrzwydzielniczych tworzy układ zw. osią. Przykładem osi jest oś podwzgórze-przysadka-gruczoł hormonalny obwodowy (tj. tarczyca, nadnercza i go­nady). Gł. mechanizm regulacyjny w obrębie osi opiera się również na pętlach sprzężeń zwrotnych. Ten tradycyjny pogląd na mechanizm kontroli wydzielania hor­monów został zmodyfikowany poprzez wykazanie ist­nienia dodatkowych dróg regulacji. Główna rola układu hormonalnego to utrzymywanie homeostazy, tj. kon­trola gospodarki wodno-elektrolitowej i kwasowo-zasadowej płynów ustrojowych (m.in. krwi czy limfy). Układ ten kontroluje również inne ważne funkcje organizmu, np. wzrost oraz różnicowanie komórek i narządów, adapta­cję do warunków stresowych, a w dużej mierze także za­chowania rodzicielskie.

Tags: ,

Ostatnia edycja przez

Skomentuj jako pierwszy!

Dodaj komentarz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.