Zakażenia szpitalne

Definicja według WHO. Jest to zakażenie pozostające w ścisłym związku przyczynowym z pobytem chorego w szpitalu lub zakażeniem , które rozwija się u personelu szpitalnego w związku z wykonywaniem obowiązków zawodowych.

Zakażenie szpitalne to takie zakażenie , które nie występowało ani nie znajdowało się w okresie wylęgania, gdy chory był przyjmowany do szpitala , a nastąpiło podczas pobytu w szpitalu . Może więc  ujawnić się zarówno w czasie hospitalizacji, jak i po wypisaniu chorego do domu lub po przeniesieniu do innego zakładu leczniczego.
Umownie przyjęto, że zakażenie występujące po 48 godzinach od momentu przyjęcia do szpitala są zakażeniami szpitalnymi  ( poza drobnoustrojami o dłuższym okresie wylęgania n.p. HBV,HCV, HIV, Legionella, i.t.d. )

Zespół chorób o bardzo różnorodnej lokalizacji i złożonym obrazie klinicznym a drobnoustroje je wywołujące mogą pochodzić zarówno ze środowiska szpitalnego – zakażenie egzogenne , jak i własnej flory człowieka ( skóra, błony śluzowe) – zakażenia endogenne.


Wśród chorych przebywających w szpitalach spotykamy zasadniczo trzy grupy zakażeń:

  • zakażenia już istniejące.z którymi chory trafia do szpitala
  • zakażenia powstające w czasie pobytu chorego w szpitalu.
  • zakażenia związane ze środowiskiem poza szpitalnym , w sytuacji, kiedy chory przyjęty jest do szpitala bez objawów klinicznych zakażenia, z innych powodów,a zakażenie to ujawnia się podczas pobytu w szpitalu.

Rezerwuar drobnoustroju – jest to naturalne biologiczne środowisko danego mikroorganizmu umożliwiające mu metabolizm i replikację
Może to być :

  • człowiek     ( personel medyczny, pacjent – nosiciel  )
  • zwierzęta   ( koty, kleszcze, muchy itd..)
  • rośliny         ( kwiaty )
  • materia martwa  ( kolanka , kratki ściekowe itd..)

Źródło zakażenia – jest to miejsce z którego zarazek  zostaje przeniesiony na wrażliwą osobę. Personel szpitala i jego pacjenci mogą być jednocześnie rezerwuarem , jak i źródłem infekcji ( np. gronkowiec złocisty , prątek gruźlicy, HBV,HCV, HIV ).

Kolonizacja - to zasiedlenie organizmu , czyli wewnętrzna  lub zewnętrzna obecność drobnoustrojów , bez  jakichkolwiek objawów klinicznych. Brak trwałych połączeń pomiędzy komórką bakteryjną a receptorem komórki docelowej gospodarza. Bakterie swobodnie poruszają się w warstwie śluzu i wraz z nim mogą być usuwane z ustroju. Zawsze wyprzedza rozwój zakażenia szpitalnego.

Bakteriemia to obecność zdolnych do życia drobnoustrojów we krwi  bez klinicznych objawów choroby u chorych, którzy w chwili przyjęcia do szpitala nie mieli oznak ani objawów zakażenia, a posiewy z krwi były jałowe. Stanowi 5% zakażeń szpitalnych i może mieć charakter infekcji pierwotnej lub być wtórnym powikłaniem innych zakażeń. 2/3 zakażeń powoduje flora Gram ujemna. Może prowadzić do posocznicy czyli uogólnionej reakcji ustroju na zakażenie oraz wstrząsu septycznego,który jest najcięższą postacią posocznicy i stanowi bezpośrednie zagrożenie życia.

Flora fizjologiczna :

  • Skóra: Staphylococus epidemidis (>85%), Streptococcus viridans , Corynebacterium sp. (55%), Propionibacterium acnes, Candida, Clostridium perfringens, Acinetobacter, Moraxella sp., Staphylococcus aureus (20%)
  • Górne drogi oddechowe: Streptococcus viridans, milleri, Neisseria, Corynebacterium, [ Str.pyogenes, Str. pneumoniae, Haemophillus influenzae)  jama ustna dodatkowo beztlenowce: Peptococcus , Peptostreptococcus, Veillonella, Spirillum, Prevotella, Spirochetae, Actinomyces.
  • Drogi rodne:  Lactobacillus , Str. Viridans, Corynebacterium, Candida, Gardanella, E..coli,  Str. agalactiae,
  • Dolny odcinek przewodu pokarmowego : głównie beztlenowce -ponad 1000x więcej niż tlenowych. Str.feacalis, Bacteroides, Clostridium,  tlenowe: E.coli, Klebsiella, Proteus, Enterococcus

Czynniki zjadliwości – mechanizm patogennego działania bakterii :

  • Ułatwiające kolonizację : fimbrie i inne adhezyny ( białko F – Str.pyog.) , biofilm i inwazję : białka powierzchniowe- inwazyny – łączące się z białkami gospodarza – integrynami, rzęski (przenikanie przez biofilm), proteazy anty-IgA, syderofory,    Innego rodzaju mechanizmy- otaczanie się białkiem gospodarza ( fibronektyną-białko A- Staph.aur., białko G- Str.pyog.,   laktoferyna itd..)
  • Uszkadzające komórkę gospodarza – toksyny:
  • egzotoksyny: cytotoksyny, kardiotoksyny, neurotoksyny itp.
  • Endotoksyny   ( LPS ): składnik ściany komórkowej pałeczek G (-). Lipid A aktywuje kom.odpornościowe do syntezy cytokin,aktywuje dopełniacz i kaskadę układu krzepnięcia => wstrząs toksyczny.Wśród bakterii G(+) podobne właściwości mają: kw. teichowe i fragmenty peptydoglikanu.

Główne czynniki etiologiczne

  • WIRUSY:  RSV, grypy, paragrypy, ECHO, Coxackie, VZV, rotawirusy, odry, świnki, różyczki, HSV

- krwiopochodne HBV, HCV, HGV, CMV, HIV

  • BAKTERIE:  gronkowce metycylinooporne:

- MRSA = methicillin resistant Staphylococcus aureus
- MRSE = methicillin resistant Staphylococcus epidemidis
- MRCNS= methicillin resistant Coagulase Negative

  • Staphylococci

paciorkowce kałowe czyli enterokoki ( E. faecalis, E. faecium )
-VRE= vancomycin resistant enterococci

  • pałeczki G { -} : E.coli, Proteus sp.,Klebsiella sp., Enterobacter sp., Seratia marcescens, Pseudomonas aeruginosa, Bacteroides, Clostidium difficile, Acinetobacter, Salmonella
  • GRZYBY :  Candida albicans inne drożdżaki.

Źródła  zakażenia

  • RĘCE PERSONELU
  • Źle wyjałowiony sprzęt medyczny
  • zakażona krew i preparaty krwiopochodne
  • aparatura medyczna ( respiratory , nebulizatory, ssaki , rurki od tlenu itd.. )
  • przeterminowane płyny dezynfekcyjne, mydło w kostkach
  • pościel , materiały  opatrunkowe
  • zlewy , ręczniki , baseny, nawilżacze, żywność, woda, wanny
  • nieodpowiednio przygotowywane i źle przechowywane leki
  • urządzenia wentylacyjne, kanalizacja

Drogi szerzenia się zakażeń:

  • Droga powietrzno- pyłkowa
  • Droga kontaktowa ( pośrednia i bezpośrednia)
  • Droga pokarmowa
  • Droga przerwania ciągłości tkanek

CZYNNIKI RYZYKA Zakażeń Szpitalnych - zależne od stanu chorego

  • Niedobory immunologiczne
  • WIEK   ( noworodki, osoby starsze  )
  • CHOROBY PODSTAWOWE  (  cukrzyca, zesp.limfoproliferacyjne, urazy wielonarządowe,  wrodzone i nabyte zespoły niedoborów odporności  )
  • CHOROBY  TOWARZYSZĄCE   ( odleżyny, przewlekła niewydolność nerek, marskość wątroby, alkoholizm, neutropenia, przeszczepy narządów
  • NIEDOŻYWIENIE

CZYNNIKI RYZYKA Zakażeń Szpitalnych - zależne od metod diagnostyczno – terapeutycznych

  • CZAS HOSPITALIZACJI
  • DIAGNOSTYKA  INWAZYJNA  (  cewnikowanie naczyń i pęcherza  moczowego  )
  • LECZENIE  (  rany chirurgiczne, intubacja, hemodializa, oddech wspomagany, leki cytostatyczne, immunosupresyjne, rtg- terapia  )

Częstość występowania Z.S. na oddziałach szpitalnych

  • Ogólna Intensywna Opieka Medyczna  (ok. 20%)
  • Neurochirurgia (  11%  )
  • Hepatogastroenterologia  (  ok.11%  )
  • Geriatria (  8.5%  )
  • Chirurgia gastroenterologiczna  (  7%  )
  • Oddział Chorób Wewnętrznych  (  5.3%  )
  • Ortopedia  (  4.5%  )

Kliniczne postacie Z.S.
Oddziały :  ( niezabiegowe- zabiegowe  )

  • Układ moczowy   (   42.5 – 30.9 %  )
  • Układ oddechowy  (  24.2 – 18 %  )
  • Posocznice             (  14.6 – 10.2 %  )
  • Zakażenia miejscowe (  10.6 – 19.5 %  )
  • Zakażenia ran operacyjnych ( 0 – 11.3%  )

Zakażenia układu moczowego (tzw. ZUM)

Stanowią aktualnie największa grupę wśród zakażeń szpitalnych, 30-50%wszystkich zakażeń szpitalnych powstaje w układzie moczowym. Przeciętnie 1% wszystkich chorych hospitalizowanych w USA/ponad 800tys./każdego roku przechodzi zakażenie układu moczowego. Szczególnie często występują w oddziałach geriatrycznych i u chorych w ciężkim stanie. Zakażenie układu moczowego prowadzi często do bakteriemii, posocznicy,jak również może być punktem wyjścia innych powikłań septycznych.

Objawy: dysuria, ból i napięcie w okolicy lędźwiowej lub nadłonowej , gorączka, ropomocz.
Badania : bakteriuria znamienna (  10 000kom/ml)
Patogeny: E.coli, Pseudomonas aerug., Enteroccocus sp., Klebsiella sp., Candida sp.

Zakażenia  dróg oddechowych

Stanowią 15-20% wszystkich zakażeń. W OIT ich liczba może przekraczać 50%. Czynniki etiologiczne zmieniają się wraz  z zastosowaniem nowych generacji antybiotyków. Aktualnie dominują pałeczki Gram ujemne kolonizujące wstępnie górne drogi oddechowe. Dochodzi w czasie pobytu chorego w szpitalu, często zapalenie płuc wikłające przebieg pooperacyjny u chorych w ciężkim stanie jest wciąż częstą przyczyną zgonów.

GÓRNE D.O.-  kliniczne objawy ostrego nieżytu g.d.o. Lub zmiany zapalne jamy ustnej i gardła – nie alergiczne
Zapalenia zatok, gardła, ucha środkowego, nagłośni
DOLNE D.O. – pojawienie się nowej lub w zwiększonej ilości wydzieliny ropnej i/lub gorączka> 38C ze zmianami osłuchowymi w klatce piersiowej i/lub nowe lub postępujące zmiany w obrazie radilogicznym nie związane z zatorem lub niewydolnością krążenia
Zapalenia płuc, ropień płuc i ropniak opłucnej , zapalenie tchawicy i oskrzeli
Patogeny: P. aerug., S. aureus, Klebsiella sp., Enterobacter sp., Serratia sp., Proteus sp., Candida sp.,   WIRUSY  RS.

Posocznica ( sepsa pierwotna i wtórna)

To ogólnoustrojowa reakcja organizmu na zakażenie czyli SIRS + objawy kliniczne. Zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej (SIRS) manifestuje się wystąpieniem 2 lub więcej z poniższych objawów: temp. >38°C lub < 36°C, tętno >90/min oraz częstość oddechów>20/min.lub paCO2<32mmHg.

Objawy: gorączka > 38 C, wzmożone napięcie ( rigors) , hipotensja. Kliniczne:temperatura,hiperwentylacja, objawy encefalopatii,objawy skórne(akrocjanoza,pęcherze,wybroczyny,
erytrodermia itp),objawy żołądkowo jelitowe.

Badania: dodatni wynik posiewu z krwi; Leukocytoza >12000/mm³lub < 4000/mm³ I > 10%niedojrzałych neutrofili ( pałeczkowatych)

Patogeny: Klebsiella sp., E.coli , koagulazo ujemne gronkowce, P. aeruginosa , S. Aureus , Candida sp.

Powikłania: Powikłania narządowe: Płuco wstrząsowe, Wstrząs septyczny, Spadek siły skurczowej m. sercowego, Powikłania nerkowe, Zaburzenia krzepliwości ( DIC), Powikłania neurologiczne. W badaniach dodatkowych małopłytkowość,hyperazotemia, hyperbilirubinemia, kwasica metaboliczna, hypoalbuminemia.

Leczenie: Antybiotykoterapia, tlenoterapia,(wentylacja mechaniczna ) hydrokortyzon,płyny,ew:osocze, preparaty płytek,immunoterapia ( ostatnio przeciwciała monoklonalne – Xigriss)

Zakażenia ran operacyjnych

Stanowią przeciętnie 25% zakażeń szpitalnych. O wystąpieniu cech zakażenia rany operacyjnej decydują co najmniej trzy grupy czynników. Zależne od chorego (stan odporności, nawyki higieniczne, itp.). Zależne od chirurga (technika operacyjna, zasady aseptyki, racjonalna profilaktyka antybiotykowa ,itp.) oraz od środowiska szpitalnego (warunki sanitarne, jałowość sprzętu operacyjnego i opatrunkowego).

Objawy : pojawienie się ropnej wydzieliny wydostającej się z rany, bolesne zaczerwienienie wskazujące na zapalenie tkanki łącznej .  Gorączka > 38 C. Napięcie , obrzęk lub rozprzestrzeniający się rumień.
Rozpoznanie: NIE MUSI SIĘ OPIERAĆ NA WYNIKU BADANIA BAKTERIOLOGICZNEGO  ( zanieczyszczenia , wtórna kolonizacja, fałszywie dodatnie wyniki  )

Zakażenia ran operacyjnych metody zapobiegania:

  • skrócenie czasu hospitalizacji
  • właściwe przygotowanie pola operacyjnego
  • mycie rąk personelu (higieniczne i chirurgiczne)
  • odpowiednia technika operacyjna
  • okołooperacyjna profilaktyka antybiotykowa
  • stała kontrola jałowości materiału operacyjnego i narzędzi

Zakażenia ran operacyjnych Epidemiologia

  • Ogółem od 5 % do 37% zakażeń szpitalnych
  • rany czyste  1 – 2%
  • rany czyste skażone  5 – 15%
  • rany skażone  15 – 30%
  • rany brudne  ok. 40%

Wskazania do okołooperacyjnej profilaktyki antybiotykowej

  • rany czyste skażone i skażone
  • Rany czyste z wszczepem materiału protetycznego

Patogeny: Staphylococcus aureus. Enterococcus faecalis, E.coli ,

Zakażenia wirusami hepatotropowymi :

  • HBV
  • HCV
  • CMV
  • EBV
  • HSV

Zakażenia przewodu pokarmowego
Objawy: biegunka , wymioty
Badanie kału na obecność patogenów
Patogeny: Rotavirusy, Salmonella, Shigella, Clostridium difficile

Inne zakażenia szpitalne

Stanowią 10-15% wszystkich zakażeń. W tej grupie są zakażenia skóry,tkanki podskórnej,centralnego systemu nerwowego,przewodu pokarmowego,dróg rodnych i inne powyżej nie zakwalifikowane. Rozpoznawanie i kwalifikacja tych zakażeń jako szpitalne opiera się na tych samych kryteriach stosowanych w zakażeniu rany operacyjnej czy układu oddechowego

Zasady okołooperacyjnej profilaktyki antybiotykowej

  • wybór odpowiedniego antybiotyku (zarezerwowany tylko do profilaktyki)
  • wrażliwość na przypuszczalny rodzaj flory  np. Cefamandol w operacjach naczyniowych
  • odpowiednia dawka i czas podania leku (jedna dawka na 1-2 godzin przed operacją

Słownik pojęć

Aseptyka- oznacza jałowość. Jest to sposób postępowania zapobiegający zakażeniu żywymi drobnoustrojami chorobotwórczymi. Zasadą jest unikanie styczności z zakażonym środowiskiem. Stosowanie narzędzi,opatrunków i leków wyjałowionych,zmiana odzieży i obuwia,jałowa odzież do zabiegów,stosowanie rękawiczek ochronnych itp. Za ojca aseptyki uważa się Gustawa Adolfa Neubera, kilońskiego chirurga  (1886). Ciekawostka: reguły aseptyki wprowadzone przez niego, niewiele zmienione, są obowiązujące do dziś (1887-Ernest von Bergmann wprowadza sterylizację przy użyciu pary wodnej, 1885-Jan Mikulicz Radecki stosuje podczas operacji rękawiczki bawełniane, 1894-William S. Halsted stosuje rękawiczki gumowe)

Antyseptyka lub dekontaminacjato proces prowadzący do usunięcia lub zabicia drobnoustrojów za pomocą środków antyseptycznych. Pojęcie to obejmuje oczyszczanie,dezynfekcję i sterylizację. Po raz pierwszy w 1847- węgierski lekarz i położnik Ignacy Semmelweis przeprowadził skuteczną kampanię w sprawie dezynfekcji rąk roztworem chloru w klinikach położniczych, następnie w 1867- Joseph Lister brytyjski chirurg zastosował kwas karbolowy ( fenol) do zabiegów i operacji w formie aerozolu i to on nazywany jest ojcem antyseptyki.

Chemiczne środki antyseptyczne – Preparaty zawierające dichlorofenol, heksachlorofen, diglukonian hlorheksydyny, heksylorezorcynol, alkohol etylowy, alkohol izopropylowy, jodofory. Preparaty złożone; Dishand, Octenisept,itp. Ograniczone zastosowanie mają również  barwniki akrydynowe,chloramina,barwniki trifenylometaminowe, związki srebra ( azotan srebra)

Dekontaminacja  sprzętu  i   środowiska - proces prowadzący do usunięcia lub zabicia drobnoustrojów – obejmuje on: oczyszczenie i dezynfekcję.

Dezynfekcja – proces zmniejszający liczbę patogennych drobnoustrojów, lecz nie zawsze przetrwalników bakteryjnych znajdujących się na przedmiotach lub skórze,do poziomu który nie zagraża zdrowiu ludzi. Metody doprowadzające do usunięcia obcych materiałów ( zanieczyszczenia np. gleba, materiał organiczny,drobnoustroje)z oczyszczanego obiektu lub sprzętu. Najczęściej poprzedza dezynfekcję lub sterylizację. Stosuje się dezynfekcję termiczną – gotowanie w temp. 100 C przez minimum 5 min i chemiczną – sprzętu – poprzez zanurzenie w roztworze dezynfekcyjnym na określony czas, lub też  dezynfekcja chemiczna powierzchni.

Dezynfekcja wysokiego stopnia – to proces doprowadzający do zabicia nie tylko wrażliwych form wegetatywnych bakterii, grzybów i wirusów, lecz także prątków gruźlicy i enterowirusów.

STERYLIZACJA:  całkowite zabicie w obrabianych artykułach wszystkich mikroorganizmów łącznie ze sporami. Jest to proces nieodwracalny i kończy się zniszczeniem komórki. Czynnik sterylizujący  działa na komórki bakteryjne w określonym czasie wywołując w nich zmiany polegające głównie na koagulacji, denaturacji i utlenianiu składników białkowych. Sterylizację przeprowadza się głównie metodami fizycznymi:

  • Sterylizacja  z  użyciem pary  wodnej     ( 121 C -20 min , ciś 1.056 atmpowyzej ciś atmosferycznego, lub 134 C- 3-4 min w 2,066 atm  )
  • Suche powietrze – 170 C / 2 godz ; 180 C /1 godz.
  • Gazowa-  tlenek etylenu , formaldehyd
  • Plazmowa – promieniowanie  jonizujące
  • Wyżarzanie lub spalanie
  • Sączenie
  • Sterylizacja roztworami środków chemicznych ( aldehyd glutarowy,kwas nadoctowy)

Oczyszczanie - metody doprowadzające do usunięcia obcych materiałów ( zanieczyszczenia np. gleba, materiał organiczny,drobnoustroje)z oczyszczanego obiektu lub sprzętu, najczęściej poprzedza dezynfekcję lub sterylizację.

Zespoły Kontroli Zakażeń Szpitalnych

ZKZSz ZADANIA:

  • Ustalenie celów szpitalnego programu kontroli  zakażeń – ustalając najsłabsze punkty funkcjonowania szpitala
  • Opracowanie standardów i zasad postępowania dla odpowiednich czynności wykonywanych w szpitalu
  • Organizowanie szkoleń personelu
  • Nadzorowanie stanu zdrowia personelu
  • Nadzorowanie nad stosowaniem antybiotyków
  • Nadzór nad stosowaniem środków dezynfekcyjnych
  • Zapewnienie personelowi szpitala wszelkich niezbędnych środków umożliwiających  utrzymanie dobrej praktyki kontroli zakażeń

Monitorowanie zakażeń w praktyce

Stała kontrola bakteriologiczna chorych – monitorowanie bakteriologiczne miejsc możliwej kontaminacji oraz możliwych wrót zakażenia. Kliniczna i laboratoryjna kontrola ogólnego stanu chorego  ze szczególnym uwzględnieniem ukł. moczowego i oddechowego. Codzienna kontrola i pielęgnacja miejsc wkłuć , wyjścia drenów, ran chirurgicznych i urazowych. Kontrola stanu immunologicznego ilość limfocytów we krwi obwodowej. Wykonanie testu skórnego opóźnionej nadwrażliwości oznaczenie immunoglobulin w   surowicy  krwi.

Odwiedzający wpisali takie problemy:

zakażenia szpitalne, zakażenie szpitalne, ZAkaenie rany, zakażenia wewnątrzszpitalne, czynniki ryzyka zakażęń szpitalnych, zakażenia szpitalne definicja, serratia marcescens objawy, gruźlica jako zakażenia szpitalne, serratia marcescens leczenie, zakażenia endogenne.

Tags: , , , , , , , , , ,

Ostatnia edycja przez

8 Responses to “Zakażenia szpitalne”

  1. Michalina 14-01-2013 at 10:23 #

    Dlaczego mało się mówi o biegunkach poszpitalnych? Z tego co wiem, to bardzo narastający problem, wcale nie taki trudny do zdiagnozowania i leczenia.

  2. Niusz 25-03-2013 at 08:04 #

    No bo po co mówić o czymś, co jest niewygodne. Zakażenia Clostridium Difficile są powszechne bardziej, niż nam sie wydaje, potencjalnie śmiertelne

  3. Mamma 28-03-2013 at 15:36 #

    Bo to obciach dla szpitali, nie chcą się przyznawać, ze wypuszczają ludzi z Clostridium Difficile i narażonych na śmierć.

  4. Niumi 07-04-2013 at 18:42 #

    A w jaki sposób szpitale przyczyniają sie do tego?

  5. tytusz 15-04-2013 at 07:04 #

    Biegunki poszpitalne bakteryjne są źle diagnozowane i źle leczone.

  6. Alinka 22-04-2013 at 06:55 #

    Diagnozy tych biegunek nie są przeprowadzane poprawnie i w konsekwencji leczone są nie tak jak powinny.

  7. Michalina 28-04-2013 at 19:32 #

    No niby tak, ale problem jest poważny.

  8. doktor 12-05-2013 at 15:47 #

    Uczciwie to tak dyskutować ze sobą? Wszystkie wpisy pochodzą z dwóch adresów IP: 109.243.219.129 oraz 46.112.205.215. Proszę o kontakt na maila w celu wyjaśnienia sytuacji.

Dodaj komentarz

Przeczytaj poprzedni wpis:
WZW-A

Choroba szeroko rozpowszechniona w świecie. Występuje głównie na terenach o złych warunkach sanitarnych. W krajach rozwiniętych zakażenia u małych dzieci...

Zamknij