Zespół Downa (Trisomia 21)

Zespół Downa jest najczęstszym zaburzeniem chromosomalnym. Wśród noworodków choroba ujawnia się z częstotliwością ok. 1 na 700 żywych urodzeń. Dla kobiet, które urodziły dziecko obciążene trisomią 21 chromosomu, ryzyko urodzenia kolejnego dziecka z tą wadą wynosi ok. 1%.

95% chorych cierpi z powodu „klasycznej” postaci trisomii wynikającej z obecności dodatkowego chromosomu 21 (47,XX,+21 lub 47,XY,+21). W tych przypadkach u rodziców nie stwierdza się żadnych zmian w kariotypie.

Od dawna obserwowano, że częściej na zespół Downa chorują dzieci starszych matek: dla kobiet w wieku 21-23 lata prawdopodobieństwo urodzenia dziecka obciążonego tą wadą wynosi ok. 0,5-0,7 na 1000 żywych porodów, w wieku 35 lat – ok. 3 na 1000, w wieku 40 lat – ok. 10 na 1000, a w wieku 45 lat i starszym – ok. 25-34 na 1000 żywych porodów. Narzucający się związek wzrostu częstości zachorowań dzieci wraz z wiekiem matki sugerował, że do nondysjunkcji pary chromosomów 21 dochodzi w drugiej fazie podziału mejotycznego, w wyniku którego powstaje komórka jajowa i ciałko resztkowe. W rzeczy samej, badania polimorfizmu fragmentów restrykcyjnych DNA wykazały, że dodatkowy chromosom w większości przypadków pochodzi od matki, jednakże dotychczas nie wyjaśniono przyczyny, dla której tak się dzieje.


W około 4% przypadków trisomii 21 chromosomu dodatkowy materiał chromosomalny jest wynikiem translokacji. W tych przypadkach do translokacji dochodzi w trakcie gametogenezy, lub – co jest znacznie częstsze – jedno  z rodziców jest nosicielem translokacji zrównoważonej, obejmującej chromosom 21 i inny akrocentryczny chromosom np. 22. Do wystąpienia pełnoobjawowego zespołu Downa z wszystkimi charakterystycznymi zaburzeniami fenotypowymi wystarczy translokacja stosunkowo niewielkiej części chromosomu 21: a mianowicie 21q22.2 do 21q22.3. Interesujące, że obserwowana częstość powstawania trisomii 21 u dzieci rodziców-nosicieli translokacji jest z niejasnych powodów znacząco niższa od teoretycznej, wynoszącej 1:3.

Około 1% ogółu pacjentów cierpiących na zespół Downa stanowią chorzy z mozaikowatością, których tkanki składają się z przemieszanych w różnych proporcjach prawidłowych somatycznych komórek diploidalnych i komórek zawierających dodatkowy chromosom 21. Ilość komórek wykazujących kariotyp trisomiczny uzależniona jest od tego, na jak wczesnym etapie embriogenezy doszło do nondysjunkcji w jednej z komórek. Podobnie zmienne jest nasilenie objawów. Przypadki trisomii 21 związane z mozaikowatością i z translokacją są niezależne od wieku matki.

Objawy kliniczne zespołu Downa są zwykle trudne do przeoczenia. Od lat uwagę lekarzy zwracał „płaski” profil twarzy, skośny przebieg szczelin powiekowych, hiperteloryzm, płaska nasada nosa i fałdy nakątne nadające twarzom chorych charakterystyczny wygląd, z powodu którego zaburzenie to znane było jako „mongolizm”. Dodatkowo stwierdza się tzw. plamki Brushfielda na tęczówce, zmniejszenie nosa, małżowin usznych (nisko osadzonych i często zniekształconych) oraz żuchwy. Czaszka i szyja są krótkie, ta ostatnia zwykle „płetwiasta”. Dłonie, krótkie i szerokie, w ponad ¾ przypadków wykazują obecność pojedynczej, poprzecznej bruzdy (tzw. „małpia bruzda”), a często również zakrzywienie V palca (klinodaktylia). Często stwierdzanym objawem jest także duży odstęp pomiędzy pierwszym i drugim paluchem stopy. Zewnętrzne narządy płciowe są niedorozwinięte, a napięcie mięśniowe obniżone. Chorzy są zwykle niscy, ich wzrost nie przekracza 150 cm.

zespół downa diagnoza oczy

zespół downa diagnoza nos

zespół downa diagnoza dłoń

zespół downa diagnoza stopa

Stałym objawem jest upośledzenie umysłowe, zwykle znacznego stopnia – ok. 80% chorych wykazuje IQ w granicach 25-50. Wyższy IQ wskazuje na różnego stopnia mozaikowatość. Trisomia 21 odpowiada za ponad 30% wszystkich przypadków ciężkiego i umiarkowanego upośledzenia umysłowego u dzieci oraz za opóźnienie ich rozwoju zarówno emocjonalnego jak i ruchowego.

Oprócz opisanych wyżej zaburzeń fenotypowych i upośledzenia umysłowego u chorych często ujawniają się wady narządów wewnętrznych. Około 40% pacjentów cierpi z powodu wrodzonej wady serca, zazwyczaj wynikających z zaburzenia rozwoju poduszeczek wsierdziowych, które prawidłowo, ok. 5 tygodnia życia płodowego, tworzą przegrodę pośrednią, rozdzielającą prawe i lewe ujście przedsionkowo-komorowe; następnie powyżej i poniżej niej powstaje przegroda, odpowiednio, międzyprzedsionkowa i międzykomorowa. Zazwyczaj są to wady typu ostium primum, wady dotyczące przegród międzyprzedsionkowej lub międzykomorowej, wady zastawek przedsionkowo-komorowych, rzadziej przetrwały przewód tętniczy Botalla. Wady te stanowią najczęstszą przyczynę zgonów w wieku noworodkowym i niemowlęcym.

Na drugim co do częstości miejscu są wady przewodu pokarmowego (zwężenie lub niedrożność zazwyczaj na poziomie przełyku lub jelita cienkiego, rzadziej odbytu), a rzadziej stwierdza się wady układu moczowego i kostnego (wrodzone zwichnięcie stawów biodrowych) oraz niedoczynność tarczycy.

Wśród dzieci chorych na zespół Downa występuje ok. 10-20 razy wyższe ryzyko zachorowania na ostrą białaczkę, zarówno limfoblastyczną jak i mieloblastyczną. Przypuszczalnie jest to związane z występowaniem nadmiaru białek takich jak np. czynnik transkrypcyjny związany z karłowatością odgrywający rolę w ostrej białaczce mieloblastycznej RUNX1 (21q22.3), onkogen ETS-2 (21q22.3),  czy czynnik mieloproliferacyjny TAM (21q11.2). Jednakże przeprowadzone niedawno w Danii badania epidemiologiczne dużej grupy chorych wykazały, że zachorowalność na białaczki jest wyższa wśród dzieci do lat 4 i nieco większa również u starszych chorych; za to zmniejsza się wśród nich zachorowalność na guzy lite. Wiąże się ów fenomen z hipotetycznym(i) antyonkogenem(ami) zlokalizowanym(i) na chromosomie 21, mającymi występować w szczególnie dużych ilościach kopii w przypadkach trisomii tego chromosomu.

Także układ immunologiczny chorych jest w pewnym stopniu upośledzony, predystynując ich do zapadania na ciężkie infekcje, głównie dolnych dróg oddechowych oraz na rozwój chorób autoagresyjnych, szczególnie dotyczący tarczycy. Podłoże molekularne tych zaburzeń, związanych w większości przypadków z odpowiedzią komórkową, jest jak dotychczas nieznane.

Obecnie niemal 80% chorych z zespołem Downa przeżywa więcej niż 30 lat. Mężczyźni są bezpłodni, kobiety w niewielkim odsetku przypadków mogą mieć dzieci, jednakże połowa potomstwa cierpi na trisomię 21. Niemal wszyscy chorzy z trisomią 21 po 40 . zapadają na chorobę Alzheimera, nasilającą w znacznym stopniu objawy niedorozwoju umysłowego.

Rzadsze trisomie

Z opisanych, rzadszych niż zespół Downa trisomii chromosomów 8, 9, 13, 18 i 22 stosunkowo najczęściej spotykanymi zaburzeniami są zespół Edwardsa (trisomia 18) i zespół Pataua (trisomia 13), obydwa opisane w 1960 r. Zespoły te zazwyczaj wynikają z nondysjunkcji w czasie podziału mejotycznego komórki jajowej i podobnie jak w zespole Downa związane są z wiekiem matki, rzadszą przyczyną jest translokacja zrównoważona obecna u jednego z rodziców. Wady wrodzone są znacznie cięższe niż w zespole Downa i dotyczą głównie układu krwionośnego i ośrodkowego układu nerwowego a także wielu innych układów i narządów, i zwykle kończą się śmiercią chorego dziecka najpóźniej pod koniec pierwszego roku życia.

 CHARAKTERYSTYKA NAJCZĘSTSZYCH TRISOMII AUTOSOMALNYCH.

Objawy

Zespół Downa

Zespół Edwardsa

Zespół Pataua

Częstość

1:700

1:8000

1:15000

Etiologia

  • trisomia
  • translokacja
  • mozaikowatość
  • ok. 95% (w 80% od matki, w 20% od ojca)
  • ok. 4% (musi obejmować 21q22.2-21q22.3)
  • ok. 1-2%

 

 

  • >90%
  • rzadko
  • ok. 10%
  • 80%
  • 20%
  • 5%
Najczęściej stwierdzany kariotyp[1]

  • trisomia
  • translokacja
  • mozaikowatość
  • 47,XX,+21
  • 46,XX,der(14;21)(q10;q10),+21
  • 46,XX/47,XX,+21
  • 47,XX,+18

 

  • 46,XX/47,XX,+18
  • 47,XX,+13
  • 46,XX,+13,der(13;14)(q10;q10)
  • 46,XX/47,XX,+13
Objawy kliniczne
  • ogólne
  • upośledzenie umysłowe, hipotonia mięśniowa
  • upośledzenie umysłowe, hipertonia mięśniowa, niska masa urodzeniowa, często chore to dziewczynki
  • upośledzenie umysłowe, naczyniakowatość drgawki, bezdechy, przetrwała hemoglobina płodowa
  • głowa i szyja
  • płaska potylica, skośne szpary powiekowe, zmarszczki nakątne, plamki Brushfielda, duży język, nisko osadzone, zniekształcone małżowiny uszne, płaska nasada nosa
  • wypukła potylica, dodatkowe ciemiączka, niedorozwój żuchwy, nisko osadzone, zniekształcone małżowiny uszne, szeroko rozstawione brodawki sutkowe, „płetwiastość” szyi
  • małogłowie, rozszep wargi i/lub podniebienia, wrodzony ubytek tęczówki, nisko osadzone, zniekształcone małżowiny uszne, głuchota
  • klatka piersiowa
  • wrodzone wady serca, najczęściej ubytek w przegrodzie międzykomorowej
  • wrodzone wady serca, najczęściej ubytek w przegrodzie międzykomorowej lub przetrwały przewód tętniczy Botalla, krótki mostek, przepuklina przeponowa
  • wrodzone wady serca, najczęściej ubytek w przegrodzie międzykomorowej i przetrwały przewód tętniczy Botalla
  • brzuch i miednica
  • przepuklina pępkowa, małe prącie, wnętrostwo
  • nerka podkowiasta, mała miednica, wnętrostwo, przepukliny
  • torbielowatość nerek, wnętrostwo
  • kończyny
  • bruzdy poprzeczne na krótkich, szerokich dłoniach, hipoplazja środkowego paliczka V palca, duży odstęp pomiędzy paluchem a II palcem
  • przykurczone, zniekształcone palce dłoni; krótki, grzbietowo ustawiony paluch, stopy „łyżwiaste”, koślawość kolan, ograniczenie odwodzenia kończyn w stawach biodrowych
  • wielopalczastość, hipoplazja paznokci, poprzeczne bruzdy na dłoniach
  • inne częste zaburzenia
  • wysokie podniebienie, zez, krótka szeroka szyja, hipoplazja zębów, powiększenie języka, niedrożność XII i dalszych odcinków jelita cienkiego, zarośnięty odbyt
  • rozszep wargi i podniebienia, wady gałek ocznych, hipoplastyczne paznokcie, pojedyncza tętnica pępowinowa
  • przykurczowe zniekształcenia palców, pojedyncza tętnica lub przepuklina pępowinowa, płytkie oczodoły, niedorozwój żuchwy, zniekształcony paluch
Rokowanie
  • 80% chorych przeżywa >30 lat
  • wczesne wystąpienie objawów choroby Alzheimera
  • 30% chorych umiera w 1 mż
  • 10% przeżywa >1
  • 50% chorych umiera w 1 mż
  • przeżycia >3 mc-e są rzadkością
Obserwowane ryzyko urodzenia kolejnego dziecka z wadą
  • trisomia 21: ok. 1%
  • translokacja: zależne od jej typu i płci nosiciela, np. t(14;21) u matki – 15%, u ojca – 1%; największe w i niezależne od rodzica przypadku zrównoważonej translokacji 21;21 – 100%
  • trisomia: 1-2%
  • w przypadku translokacji – zmienne
  • trisomia: <1%
  • w przypadku translokacji – zmienne

 

Odwiedzający wpisali takie problemy:

trisomia 21, mongolizm, mozaikowatosc, zmarszczka nakatna, zespol edwardsa, mongolizm objawy, zespół downa, zespół downa noworodek, mongilzm.

Tags: , , ,

Ostatnia edycja przez

One Response to “Zespół Downa (Trisomia 21)”

  1. ilo 08-12-2012 at 17:13 #

    moja coreczka charakterystyczna ma tylko oczka dla zespolu downa

Dodaj komentarz